บันทึกจากท้องถิ่น : ไปจัดพิพิธภัณฑ์วัดศรีสุทธาวาส
วัดศรีสุทธาวาสเป็นวัดที่เก่าแก่ ตั้งอยู่ท่ามกลางชุมชนในอำเภอเวียงป่าเป้า ตามประวัติความเป็นมาของวัดศรีสุทธาวาส เขียนไว้ในสมุดข่อยได้กล่าวว่าวัดนี้สร้างขึ้นในปีจุลศักราช ๑๑๐๕ ปีก่าไก๊ คือปีกุน ตรงกับ พ.ศ.๒๒๘๖ สิ่งก่อสร้างที่สำคัญภายในวัดประกอบไปด้วยหอไตร เป็นอาคาร ๒ ชั้น ทรงล้านนา เจดีย์เป็นแบบพม่า-มอญ ทรงลอมฟาง อุโบสถ มีมุขสร้างคร่อมบันไดนาคหน้าประตูทางเข้า ส่วนภายในวิหารมีพระประธานแบบพม่าอยู่บนฐานชุกชี และที่ฐานมีปูนปั้นเรื่องเวชสันดรชาดก สภาพภายนอกตั้งอยู่ท่ามกลางหมูบ้าน บริเวณที่ตั้งวัดลักษณะเป็นเนินเตี้ย มีป่าไม้เบญจพรรณล้อมรอบอาณาเขตที่ตั้งวัด จึงทำให้สถานที่ตั้งวัดสะอาดร่มรื่นเหมาะที่จะเป็นสถานที่พักผ่อน และบำเพ็ญกุศลของพุทธบริษัทโดยทั่วไป
จากการที่มูลนิธิประไพ วิริยะพันธุ์ ได้จัดให้มีการสัมมนาทางวิชาการเรื่อง " พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นในเขตภาคเหนือตอนบน " ที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เมื่อต้นเดือนมีนาคมที่ผ่านมานี้ ทางวัดศรีสุทธาวาสซึ่งมีความสนใจ และมีความพร้อมทั้งทางด้านอาคาร สถานที่ และการดูแลรักษาได้เข้าร่วมสัมมนาในครั้งนี้ด้วย จึงได้ติดต่อขอให้ทางมูลนิธิฯ ช่วยดำเนินงานตามขั้นตอนต่างๆ ของการจัดพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น ดังนั้นระหว่างวันที่ ๒๒-๒๗ กันยายน พ.ศ.๒๕๔๐ ทางมูลนิธิฯ จึงได้เดินทางไปวัดศรีสุทธาวาส เพื่อจัดพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นให้กับทางวัด
ขั้นตอนแรกของการจัดทำพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นก็คือ การจำแนกประเภท ( Classify) โบราณวัตถุและสิ่งของต่างๆที่มีอยู่ในพิพิธภัณฑ์ โดยจำแนกได้ดังนี้
- พระพุทธรูปที่ทำด้วยแผ่นทองคำ สัมฤทธิ์ และไม้ ประมาณ ๘๐ องค์
- ศิลาจารึก จำนวน ๓ แผ่น จารึกเกี่ยวกับดวงชะตาเป็นภาษาไทย ด้วยอักษรฝักขาม
- ขวานหิน ชนิดมีบ่า และขวานหินขัด
- หน้าบัน หน้าแหนบ และส่วนประกอบต่างๆ ของวิหารหลังเก่าที่ถูกรื้อเนื่องจากสภาพทรุดโทรม และได้สร้างวิหารหลังใหม่ขึ้นแทน ชิ้นส่วนต่างๆ จึงได้ถูกนำมาเก็บรักษาไว้ในอาคารพิพิธภัณฑ์
- สัตตภัณฑ์ เครื่องบวช ขันเหลี่ยม บาตร ของใช้ของเจ้าอาวาสรุ่นก่อนๆ
- เครื่องปั้นดินเผา มีทั่ง คนโท หม้อ ไห ฯลฯ ส่วนใหญ่เป็นเครื่องปั้นดินเผาจากกลุ่มเตาเวียงกาหลง กลุ่มเตาวังเหนือในเขตอำเภอเวียงป่าเป้า
- เครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้านต่างๆ ที่ชาวบ้านนำมาบริจาค เช่น ตะเกียง กระดิ่ง ระฆัง ถ้วย จาน ชาม พาน แก้วน้ำ กาน้ำ ถาดใส่ของ ถาดร่อนทอง แจกัน เครื่องตวงวัดน้ำหนัก กล้องยาสูบ เชี่ยนหมาก ครกหินบดยา ฯลฯ
เมื่อจำแนกประเภทโบราณวัตถุต่างๆ เรียบร้อยแล้ว ก็จัดการทำความสะอาดสิ่งของหรือโบราณวัตถุต่างๆที่มีความสกปรก ก่อนที่จะถ่ายภาพบันทึกไว้เป็นหลักฐาน และให้เลขทะเบียน หลังจากนั้นจึงวัดขนาด สำหรับการบันทึกภาพสิ่งของและโบราณวัตถุทุกชิ้นจะเป็นประโยชน์ในการจัดทำทะเบียนและบัตรประจำวัตถุ ตลอดจนสามารถตรวจเช็คได้ง่ายขึ้นในโอกาสต่อไป
นอกจากโบราณวัตถุต่างๆ ที่กล่าวมาแล้ว ทางวัดศรีสุทธาวาสยังมีคัมภีร์ใบลานล้านนา ที่ได้รับการอนุเคราะห์และจัดทำทะเบียนเรียบร้อยแล้ว โดยโครงการอนุรักษ์คัมภีร์ใบลานล้านนา ภายใต้ความอุปถัมภ์ของรัฐบาลไทย-สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมัน โครงการศูนย์ส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เมื่อวันที่ ๑-๑๑ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๓๓ แบ่งได้เป็น ๒๐ หมวด จำนวนทั้งสิ้น ๑๖๘ มัด
คัมภีร์ที่อายุเก่าแก่ที่สุดคือ ทุกกนิบาต ค.ศ.๑๐๙๗ (พ.ศ.๒๒๗๘) อายุ ๒๖๒ ปี รองลงมาได้แก่ คัมภีร์ชื่อ องค์ลักขณทานจำสีลภาวนา ค.ศ.๑๑๐๗ (พ.ศ. ๒๒๘๘) อายุ ๒๕๒ ปี คัมภีร์ที่ได้รับการอนุรักษ์แล้วเก็บรักษาไว้ที่ตู้ธรรมแบบพื้นบ้านล้านนามีฝาครอบด้านบนจำนวน ๓ ตู้
นอกจากนี้ก็ได้มีการประสานงานกับอาจารย์นฤมล เรืองรังษี (ศูนย์วัฒนธรรม จังหวัดเชียงราย) เพื่อเตรียมขั้นตอนลำดับต่อไปในการเก็บข้อมูลทางด้านมานุษยวิทยาและประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ในเขตอำเภอเวียงป่าเป้า
การทำงานในครั้งนี้ทางมูลนิธิได้รับความร่วมมือเป็นอย่างดีจากทุกฝ่าย ไม่ว่าจะเป็นทางวัด หรือจากชาวบ้านที่อาศัยอยู่ในละแวกใกล้เคียง เมื่อทราบว่าทางมูลนิธิฯ ขึ้นไปจัดพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นก็ได้นำสิ่งของมาบริจาคเพิ่มเติม ตลอดจนเล่าขานเรื่องราวต่างเกี่ยวกับวัฒนธรรม และวิถีการดำเนินชีวิตของชุมชนเวียงป่าเป้าทั้งในอดีตและปัจจุบัน ซึ่งนับว่าเป็นประโยชน์ในการจัดพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นแห่งนี้
| จดหมายข่าว ฉ.9 พฤศจิกายน-ธันวาคม 2540 |
