คนมลายู, แผ่นดินอื่นคนอื่น

บทความนี้เป็นการนำเสนอเรื่องราวประสบการณ์ที่ได้จากการเรียนรู้ข้ามวัฒนธรรมของนักวิจัยคนหนึ่งที่เมืองบันดุงประเทศอินโดนีเซีย

๓๑ ตุลาคม ๒๕๕๔เมืองบันดุงประเทศอินโดนีเซียผมมีความรู้สึกว่าตัวเองอยู่ไกลบ้านเหลือเกินที่นี่มิใช่แผ่นดินที่ผมคุ้นเคยแต่ในใจคิด…พวกเขาก็มลายูเหมือนเราเป็นสิ่งเดียวที่ปลอบใจตัวเองให้รู้สึกปกติกับความตื่นเต้นต่อพื้นที่ผู้คนพูดคนละภาษากับเราศาสนาก็ไม่แน่ใจว่าศาสนาเดียวกันหรือไม่

“คุณเป็นคนกลันตันมาเลเซียใช่ไหม” คนท้องถิ่นถาม“ไม่ใช่ผมมาจากปัตตานีประเทศไทย”  ผมตอบคนท้องถิ่นทำหน้างงๆเหมือนไม่รู้จักเขาว่าไทยแลนด์พัทยาภูเก็ตผมยิ้มแหยๆ

๒๐ ตุลาคม ๒๕๕๔ สองทุ่มเราขึ้นเครื่องจากสนามบินกัวลาลัมเปอร์ถึงเมืองบันดุงเวลาสี่ทุ่มถนนหน้าสนามบินเจิ่งนองไปด้วยน้ำท่ามกลางความมืดไฟสลัวเราเห็นร่องรอยฝนตกหนักถนนมีรถยนต์มอเตอร์ไซค์วิ่งกันขวักไขว่จอแจบนถนนสองเลนเหมือนความฝันที่ได้เหยียบแผ่นดิน‘อินโดนีเซีย’ เรื่องราวที่รู้จักผ่านการบอกเล่า“เราคนมลายูออรังยาวี” ยาวีมาจากคำว่ายาวาหรือชวาและยังเป็นประเทศที่เรารู้สึกภูมิใจแทนว่าเป็นประเทศที่มีประชากรเป็นมุสลิมมากที่สุดในโลกประมาณ๒๐๐ล้านคน  นักเรียนรุ่นพี่คนหนึ่งเคยเล่าให้ฟังว่า

“ประเทศอินโดนีเซียมีประชากรมากเป็นอันดับ๔ของโลก”

“ประเทศอินโดนีเซียมีประชากรมุสลิมมากที่สุดของโลก”

“เป็นประเทศแหล่งกำเนิดของภาษายาวี”

เราคนมลายูสามจังหวัดชายแดนภาคใต้เป็นคนกลุ่มน้อยในประเทศไทยแต่คนมลายูไม่ได้มีเฉพาะเรามาเลเซียอินโดนีเซียบรูไนบางส่วนของฟิลิปปินส์ก็เป็นมลายู

๓๐ ตุลาคม ๒๕๕๔เวลาเช้าผมเดินเล่นตามถนนใกล้ที่พักถนนวิ่งทางเดียวเต็มไปด้วยรถยนต์มอเตอร์ไซค์ไม่มีสะพานลอยให้คนข้ามไม่มีสัญญาณไฟจราจรไม่มีเกาะกลางถนนถนน๖ช่องทางมีแต่รถยนต์มอเตอร์ไซค์ขับอย่างรีบเร่งผมสังเกตเห็นลักษณะการข้ามถนนของคนที่นี่คือเขาจะดูจังหวะที่มีรถน้อยพอมีช่องให้ข้ามเขาจะยกมือตั้งฉากกับลำตัว(เหมือนตำรวจจราจรบ้านเรายกมือแสดงสัญลักษณ์ให้หยุด)มอเตอร์ไซค์กับรถยนต์จะชะลอความเร็วให้คนเดินข้ามตามริมฟุตบาทมีรถเข็นขายของขายอาหารขายเครื่องดื่มมีเก้าอี้ให้นั่งตัวสองตัวรถเข็นจอดเรียงรายเห็นตลอดบนฟุตบาทร้านสะดวกซื้อชื่อIndo-mart ไม่มีเซเว่น(7-11) เหมือนบ้านเราราคาไม่แตกต่างกันเท่าไรแต่หน่วยเงินของอินโดนีเซียมีเลขศูนย์มากกว่าคือเงิน๔บาทไทยประมาณ๑,๐๐๐รูเปียเด็กไทยคงเก่งคณิตศาสตร์มากขึ้นหากได้ทดลองมาอยู่ที่นี่เด็กๆจะได้คิดคำนวณเลขหลักพันหลักหมื่นจริงๆในชีวิตประจำวันไม่ใช่เรียนในห้องเรียนหลักพันหลักหมื่นแต่ในชีวิตประจำวันใช้เพียงหนักหน่วยหลักสิบในร้านIndo-mart ผมพูดมลายูพนักงานในร้านฟังไม่รู้เรื่องผมพยายามใหม่ก็ยังเหมือนเดิมเขาทำท่างงๆผมก็งง  ผมบอก“again please”  เขาถึงพูดช้าๆอีกครั้งผมจับใจความได้ว่าLima puloh ribu ห้าหมื่นรูเปียหลังออกจากร้านผมคิดในใจว่าภาษามลายูที่ใช้ที่บ้านสื่อสารได้น้อยมากสำหรับที่นี่ความเป็นมลายูของผมถูกท้าทายด้วยสังคมที่นี่เช่นกัน  ในการสนทนากับคนท้องถิ่นครั้งหนึ่งโดยผ่านคนกลางที่พูดภาษาได้เขาว่าเกาะชวาแบ่งเป็น๓เขตคือชวาตะวันออก(Jawa Timor) ชวากลาง(Jawa Tangah)  ชวาตะวันตก(Jawa barat) เมืองบันดุงอยู่ในเขตชวากลางเป็นคนกลุ่มซุนดามิใช่มลายู  สำหรับคนที่บันดุงแล้วมลายูคือคนอาเจะห์เมดานซึ่งอยู่ที่เกาะสุมาตรา

หลายวันที่นี่ผมไม่เคยเห็นคนใส่โสร่งเหมือนที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้เลยแต่ที่ไม่มีคำตอบอย่างยิ่งคือเกอดากอปี(Keda kopi) ร้านกาแฟที่เป็นพื้นที่สาธารณะแบบหนึ่งในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ไม่รู้คนที่นี่เขาพบกันที่ไหนเวลาพูดคุยกันภายในท้องถิ่น

โลกมลายูดินแดนมลายูคนมลายูช่างแตกต่างจากที่ได้จินตนาการไว้ห่างไกลกันเหลือเกิน

ประสบการณ์การเรียนรู้ข้ามวัฒนธรรมที่เมืองบันดุงประเทศอินโดนีเซียได้เปลี่ยนสำนึกเกี่ยวกับมลายูของผมอย่างรุนแรงรูปแบบเรียนรู้ดังกล่าวทำให้เราได้สัมผัสสิ่งที่แตกต่างและสิ่งที่เหมือนในดินแดนอื่นหรือเพียงเรามองดูทุกสิ่งอย่างพิจารณาและพยายามมองเห็นพื้นที่ใหม่โลกที่เรารู้จักโลกที่เราเห็นก็น่าจะเป็นจริงกว่าเดิม

งามพล  จะปากิยา

กลุ่มศึกษานิเวศวัฒนธรรมสามจังหวัดชายแดนใต้

(ความหลากหลายทางสังคมวัฒนธรรม :จดหมายข่าวมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ ฉ.๙๓ ตุลาคม - ธันวาคม ๒๕๕๔)