เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้การจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น จังหวัดยะลา

เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้การจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น โดยสำนักวัฒนธรรมจังหวัดยะลา

การจัดโครงการเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้การจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น โดยสำนักวัฒนธรรมจังหวัดยะลา เมื่อวันที่ ๑๐ พฤษภาคม ๒๕๕๔ ณ โรงแรมแกรนด์พาเลซ อำเภอเมือง จังหวัดยะลา มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความตระหนักถึงความสำคัญของประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ความเป็นมาของความเชื่อและประเพณีวัฒนธรรม อันเป็นการแสดงถึงอัตลักษณ์ซึ่งนำไปสู่การสืบค้นอย่างมีส่วนร่วม และนำมาจัดแสดงเป็นพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นเกิดเป็นแหล่งเรียนรู้ชุมชน

เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในครั้งนี้ มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ ได้รับเชิญให้เป็นวิทยากรร่วมกับผู้มีประสบการณ์ในการจัดพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น เช่น สภาวัฒนธรรมอำเภอธารโต ผู้จัดตั้งพิพิธภัณฑ์คุกธารโต รวมทั้งหอจดหมายเหตุแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดยะลา

งานเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้การจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นแบ่งช่วงเวลาการนำเสนอออกเป็น ๒ ช่วง หลัก คือ การเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นกับการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์กับแนวทางการสืบค้นประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ โดย วลัยลักษณ์ ทรงศิริ ตัวแทนจากมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ ให้ความเห็นเอาไว้อย่างน่าสนใจ

การศึกษาประวัติศาสตร์ของสังคมไทยส่วนใหญ่จะเน้นไปที่การศึกษาประวัติศาสตร์ชาติเป็นหลัก การเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น เท่ากับเป็นการทำความรู้จักตัวเอง อย่างไรก็ตามการเรียนรู้เรื่องประวัติศาสตร์ถูกนำไปใช้หลายทาง เช่น ถูกนำไปปลุกระดมให้เกิดความรุนแรง ดังนั้นการจัดพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นถือเป็นสิ่งที่อ่อนไหวและต้องจัดการอย่างรอบคอบ เพื่อไม่ก่อให้เกิดประวัติศาสตร์ที่มีบาดแผล

หากคิดจะจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้ จะต้องไม่แยกพื้นที่ศึกษาออกจากกัน แต่ต้องศึกษาอย่างเชื่อมโยงในทั้งสามจังหวัด ปัตตานี ยะลา และนราธิวาส เพราะเป็นพื้นที่ทางวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงและสืบเนื่องกัน อีกส่วนคือจะต้องแยกความเชื่อ ตำนาน ออกจากข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์

ดังนั้นพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นที่ดีจะต้องไม่เป็นพื้นที่ปิด แต่ต้องผูกพันกับวิถีชุมชน ขั้นตอนที่สำคัญในการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์อย่างยั่งยืน ได้แก่ คนในท้องถิ่นจะต้องร่วมสืบค้นข้อมูลร่วมระดมสมอง และร่วมกันรักษา

พิพิธภัณฑ์เป็นพื้นที่ของความทรงจำและการแสดงตัวตน ทำความเข้าใจถึงรากเหง้าวิถีชีวิตตัวเองเป็นการสื่อสารเพื่อเกิดการตีค่าความหมายที่งดงามทั้งทางด้านวัฒนธรรมและศิลปะ ดังนั้นการศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่นจะต้องเป็นประวัติศาสตร์ที่ไม่ถือดี แต่เป็นการเชื่อมโยงของกระบวนการเรียนรู้ร่วมกัน เพื่อศึกษาอดีต มองอนาคต และกำหนดปัจจุบัน

พิพิธภัณฑ์คุกธารโตเป็นหนึ่งในตัวอย่างของการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์อย่างมีส่วนร่วมกับชุมชน คุณปัตติกาญจน์ บรรดาศักดิ์ นักวิชาการวัฒนธรรมจากสภาวัฒนธรรม อำเภอธารโต เล่าถึงขั้นตอนในการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์คุกธารโตว่า สภาวัฒนธรรมร่วมมือกับชุมชนและโรงเรียนธารโตวัฒนวิทย์ในการทำงาน โดยชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็นและให้ข้อมูล โรงเรียนธารโตวัฒนวิทย์จัดพื้นที่ตั้งพิพิธภัณฑ์ ในภาคงานวิชาการได้ประสานไปยังกรมศิลปากรเชื่อมเครือข่ายในการจัดทำงบประมาณทั้งจากในและนอกพื้นที่

เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้การจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น จังหวัดยะลา เป็นดั่งสัญญาณที่ดีของการเริ่มต้นระดมสมองเชื่อมโยงทุกภาคส่วน ทั้งหน่วยงานราชการ เอกชน และนักวิชาการเข้าด้วยกัน ความเข้าใจประวัติศาสตร์ช่วยสร้างความศรัทธาและวัฒนธรรมประเพณีที่แตกต่างหลากหลาย ท่ามกลางความตึงเครียดของความรุนแรง แต่กลับจะช่วยเสริมการเรียนรู้เพื่ออยู่ร่วมกันอย่างสันติสุขและยั่งยืน

กฤนกรรณ  สุวรรณกาญจน์

จับกระแสพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น :จดหมายข่าวมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ ฉ.๙๐ (พ.ค.-มิ.ย.๒๕๕๔)