“พระนคร ๑๐๑” ครั้งที่ ๒

พื้นที่ย่านนางเลิ้ง “การขยายตัวพระนครและย่านการค้า”

“พระนคร ๑๐๑” ครั้งที่ ๒ พื้นที่ย่านนางเลิ้ง “การขยายตัวพระนครและย่านการค้า” กิจกรรมในวันที่ ๒๔ ธันวาคม ๒๕๕๙ ภาคทฤษฎีนั้นจัดขึ้น ณ ห้องประชุมชั้น ๖ สำนักงานเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย จากการศึกษาได้พบปัญหาต่างๆ ของแต่ละพื้นที่ชุมชนที่เป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงของเมืองและประวัติศาสตร์สังคมของเมืองกรุงเทพฯนั้นยังไม่ได้มีการศึกษาเท่าที่ควร ทำให้ขาดความเข้าใจอย่างถ่องแท้และสร้างผลกระทบต่อการกำหนดนโยบายการพัฒนาเมืองเก่าซึ่งส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของคนในชุมชนและการจัดการเมืองประวัติศาสตร์อย่างมาก จึงได้มีการพูดคุยแลกเปลี่ยนในประเด็นการอนุรักษ์ย่านเก่าจากผู้ร่วมกิจกรรมที่มาจากหลากหลายอาชีพ โดยมีวลัยลักษณ์ ทรงศิริ เป็นวิทยากรให้ข้อมูลในครั้งนี้

“พระนครชวนชม” ในวันที่ ๒๕ ธันวาคม ๒๕๕๙ เป็นการลงพื้นที่เพื่อทำความเข้าใจและเห็นสภาพความ เปลี่ยนแปลงของพื้นที่ย่านนางเลิ้ง โดยการรับฟังข้อมูลปัญหาของทางชุมชนซึ่งได้รับผลกระทบจากการพัฒนาเมืองสมัยใหม่ และเรื่องราวประวัติศาสตร์จากการบอกเล่าผ่านเรื่องราวชีวิตของคนในชุมชน ความเป็นชุมชนริมคลองครั้งอดีตที่ต้องรับเปลี่ยนสภาพบ้านเรือน วิถีชีวิตมาเป็นชุมชนริมถนน และเตรียมรับมือกับสิ่งใหม่ที่กำลังจะเข้ามานั้นคือ ทางรถไฟฟ้า

ในช่วงแรก ณ แยกจักรพรรดิพงษ์ตัดกับถนนนครสวรรค์ เป็นการอธิบายความเป็นมาของการขยายตัวเมือง โดยการขุดคลองผดุงฯ หรือคลองขุดใหม่ การสร้างหรือตัดถนนนครสวรรค์ และพัฒนาการเรื่อยมา โดยวลัยลักษณ์ ทรงศิริ และเรื่องราวของถนนจักรพรรดิพงษ์ ความสำคัญของพื้นที่ซึ่งมีความเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว และความเป็นชุมชนของย่านนางเลิ้ง โดยวิทยากรท้องถิ่น คุณรดาวรรณ ศิลปโภชากุล เจ้าของร้านกาแฟหน่ำเฮงหลี

แล้วจึงชมโรงเรียนสตรีจุลนาคและบ้านของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี รับฟังการบอกเล่าชีวประวัติและความสำคัญของท่านที่มีต่อวงการการศึกษาไทย ผลักดันให้เกิดสถานศึกษาในระดับต่างๆ รวมถึงเป็นผู้ก่อตั้งสถานศึกษาหลายแห่ง เช่น จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และผลงานการประพันธ์ของท่านในนามปากกา “ครูเทพ” โดยคุณครูมรกต เทพหัสดิน ณ อยุธยา และคุณครูอรุณี เทศสุวรรณ นอกจากนั้นยังได้พบกับแบบเรียนอ่านออกเขียนได้โดยเริ่มต้น จากการใช้อักษรกลางที่มีเฉพาะโรงเรียนสตรีจุลนาคที่ท่านเจ้าพระยาฯ คิดค้นขึ้นเป็น “แบบเรียนเร็วใหม่” ปัจจุบันโรงเรียนยังมีการเรียนการ สอนแบบเดิมอยู่เพราะคิดว่าการอ่านออกเขียนได้เป็นพื้นฐานสำคัญใน 

จากนั้นเดินทางไปยังบ้านละครโขนคณะดํารงนาฏศิลป์พบกับคุณฐานิยา โรหิตาจล บอกเล่าความเป็นมาของบ้านละครโขนและการปรับตัวในความเปลี่ยนแปลงของสังคมในปัจจุบัน ก่อนจะไปถึง วัดสิตาราม (วัดคอกหมู) พูดคุยกับ คุณครูประทับใจ สุนทรวิภาต และ ชมการแสดงของเด็กและเยาวชนที่สร้างชื่อเสียงให้กับชุมชนทั้งยังเป็นการสืบสานศิลปวัฒนธรรมของชุมชนนางเลิ้งให้คงอยู่ต่อไป

เยี่ยมชมบ้านเต้นรำโดยมีคุณสุวรรณ แววพลอยงาม (พี่แดง) เป็นวิทยากรนำชมและให้ความรู้เกี่ยวกับความเป็นมาบ้านเต้นรำขบวนการฟื้นฟูบ้านเต้นรำ กิจกรรมที่ดำเนินงานตอนนี้ของบ้านเต้นรำและชมบ้านศิลปะซึ่งเป็นบ้านไม้เก่า อายุ ๑๐๐ ปี ก่อนจะเดินทางไปยังบ้านนราศิลป์พบกับคุณพินิจ สุทธิเนตร(พี่ปู) จากนั้นเดินทางต่อไปยังบ้านตรอกละคร คณะ ครูพูน คณะโปร่งน้ำใจ

จากนั้นเดินต่อไปยังวัดสุนทรธรรมทานพบคุณคุณสมชาย ธนกุสุมาลย์ ไวยาวัจกรวัด พาชมและกราบพระประธานในพระอุโบสถวัด พร้อมยังรำลึกถึง มิตร ชัยบัญชา ที่อัฐของมิตร ชัยบัญชาถูกเก็บไว้ที่วัดแคนางเลิ้งหรือวัดสุนทรธรรมทาน

และเข้าชมย่านการค้าของนางเลิ้งที่เป็นหัวใจของย่านรวมถึงโรงหนังไม้นางเลิ้ง หรือศาลาเฉลิมธานี ได้มีการสรุปเนื้อหากิจกรรมแลกเปลี่ยนกิจกรรมระหว่างผู้เข้าร่วมกิจกรรมทั้งรุ่น ๑ และ ๒ กับ วิทยากรในพื้นที่ เพื่อจะหาทางออกในการท่องเที่ยวแบบใหม่ไม่ทำลาย วิถีชีวิต วัฒนธรรมของคนในท้องถิ่น และแนวทางในการรับมือกับสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไปจากปัจจัยภาคนอกเข้ามาสู่ชุมชนหาวิธีการร่วมกันว่าจะทำอย่างไรให้ชุมชนมีความเข้มแข็งสามารถรับมือกับการเปลี่ยนแปลงได้ด้วยตัวของคนในชุมชนเอง

เส้นทางพระนครชวนชม

๑.บริเวณจุดนัดพบสี่แยกถนนจักรพรรดิพงษ์ตัดกับถนนนครสวรรค์ (แหล่งขายกล้วยแขกนางเลิ้ง)

๒.ร้านกาแฟน่ำเฮงหลี

๓.เดินทางตามแนวคลองจุลนาคเพื่อไปยังโรงเรียนสตรีจุลนาคฯ หรือ มูลนิธิเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีชมเรือนหอพระยาธรรมศักดิ์มนตรีและพาชมสถานที่โรงเรียน

๔.เดินทางไปยังวัดคอกหมูหรือวัดสิตาราม

๕.เข้าสู่บ้านละครโขน คณะดำรงนาฎศิลป์

๖.รับประทานอาหารกลางวัน ณ บริเวณลานวัดพร้อมชมการแสดงของกลุ่มเด็กและเยาวชน

๗.เยี่ยมชมบ้านเต้นรำ

๘.เยี่ยมชมบ้านนราศิลป์และพาชมบ้านตรอกละคร คณะ ครูพูน คณะโปร่งน้ำใจ

๙.เดินเข้าสู่วัดสุนทรธรรมทาน

๑๐.เข้าทางตรอกสะพานยาวข้างโรงหนังเก่าเฉลิมธานี

๑๑.ชมตลาดนางเลิ้ง

๑๒.สรุปกิจกรรมบริเวณลานหน้าโรงหนังเฉลิมธานี

เส้นทางพระนคร๑๐๑ ครั้งที่ ๒

ขอขอบคุณ

คุณรดาวรรณ ศิลปโภชากุล เจ้าของร้านกาแฟน่ำเฮงหลี,คุณครูมรกต เทพหัสดิน ณ อยุธยา ,คุณครูอรุณี เทศสุวรรณ,คุณจารุวรรณ สุขสาคร(ครูหมู),คุณฐานิยา โรหิตาจล,คุณครูประทับใจ สุนทรวิภาค,คุณสุวรรณ แววพลอยงาม,คุณพินิจ สุทธิเนตร,คุณสมชาย ธนกุสุมาลย์และคุณสมพงษ์ โชติวรรณ