ชาวชุมชนป้อมมหากาฬเป็นชุมชนเก่าแก่ที่ตั้งรกรากอยู่บริเวณหน้ากำแพงพระนครมาตั้งแต่ต้นกรุงรัตนโกสินทร์ และตั้งอยู่ใกล้กับป้อมมหากาฬซึ่งเดิมทีใช้เป็นป้อมปราการป้องกันพระนคร

ชาวบ้านเชื่อว่าในป้อมมหากาฬมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของชาวชุมชน เคยมีศาลไม้ขนาดเล็ก ตั้งอยู่ภายในป้อมและชาวบ้านเชื่อว่าเป็น “ศาลพ่อปู่ป้อม” ที่ปกปักรักษาดูแลบ้านเมืองมาแต่ครั้งอดีตและชาวบ้านเชื่อกันสืบเนื่องมาว่าเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ดูแลชุมชนด้วย

ชาวบ้านแถบตรอกพระยาเพชรฯ และรอบๆ ป้อมมหากาฬให้ความเคารพบูชามาแต่ครั้งบรรพบุรุษ  ความเชื่อดังกล่าวที่สืบทอดต่อมาทำให้เกิดพิธีกรรมอันศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวบ้านปฏิบัติเมื่อขึ้นปีใหม่ไทย คือหลังวันสงกรานต์

หลังจากทำบุญตักบาตรปัดกวาดบ้านเรือนเพื่อเตรียมพร้อมสู่ช่วงเวลาใหม่ ชาวบ้านก็จะทำ "พิธีสมาพ่อปู่ป้อมมหากาฬ" การสมา คือ การขอโทษ ขอขมาลาโทษที่ชาวชุมชนล่วงเกินพ่อปู่ป้อมทั้งตั้งใจหรือไม่ได้ตั้งใจ รวมไปถึงการขอโชค ขอพรตามความเชื่อโดยปีนี้เป็นปีที่สำคัญของชาวชุมชนเพราะแทบจะทุกคนจะขอพรใดไปไม่ได้เลยถ้าไม่ใช่การอยู่ต่อของชุมชนป้อมมหากาฬซึ่งชาวบ้านได้แต่ภาวะนาให้พ่อปู่หรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวบ้านเคารพนับถือจะดลจิตดลใจผู้มีอำนาจให้ความเห็นใจ  

พิธีกรรมดังกล่าวนี้จะจัดขึ้นทุกๆปี ในเดือนเมษายนหลังจากสิ้นสุดสงกรานต์ไปประมาณหนึ่งสัปดาห์ สาเหตุที่จัดขึ้นในช่วงนี้ จากคำบอกเล่าของคุณธวัชชัย วรมหาคุณ หรือคุณกบ ประธานชุมชนป้อมมหากาฬ “ว่าในช่วงวันหยุดสงกรานต์ชาวชุมชนที่มีรกรากมาจากต่างจังหวัดต้องกลับไปยังภูมิลำเนาเดิม หลังจากเสร็จสิ้นภาระกิจส่วนตัวของแต่ละคนแล้วจึงกลับมารวมตัวกันจัดงานนี้ขึ้นในชุมชน” โดยงานนี้ถือเอาฤกษ์สะดวกในการจัดงาน 

นอกจากจะมีพิธีกรรมหลักคือการสมาพ่อปู่ป้อมแล้วนั้น ยังมีพิธีการเซ่นไหว้ผีบรรพบุรุษซึ่งรวมไปถึงพระยาเพชรปาณีผู้ที่เป็นต้นกำเนิดของลิเกในพระนครในสมัยรัชกาลที่ 5 ซึ่งถือว่าเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์สิ่งหนึ่งในชุมชนที่ชาวบ้านให้ความนับถือและเคารพบูชา ชาวบ้านยังมีการปลูกฝังจิตสำนึกในการอนุรักษ์พื้นที่สีเขียว ที่ภาครัฐเพิ่งจะมาตระหนักถึงความสำคัญและหยิบยกนำประเด็นนี้มาทวงขอพื้นที่คืนจากชาวบ้าน

การอนุรักษ์ดังกล่าวอยู่ในรูปของความเชื่อนั้นคือการสักการะต้นไม้ทั้ง 4 อันได้แก่ ต้นโพธิ์ ต้นไทร ต้นไกร ต้นกร่างที่เป็นต้นไม้เก่าแก่ซึ่งถือว่าเป็นการจัดการทรัพยากรที่บรรพบุรุษส่งผ่านมากับความเชื่อให้ลูกหลานตระหนักถึงคุณค่าของธรรมชาติและที่สำคัญคือชาวชุมชนยึดถือและปฏิบัติกันมานานแล้ว

อุปกรณ์ต่างๆ ที่ใช้ไหว้ในงานพิธีสมาพ่อปู่ประกอบไปด้วยอาหารคาว หวาน ดอกไม้ ธูปเทียน  และมีการจุดประทัดส่งสัญญาณบอกกล่าวให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์หรืออำนาจเหนือธรรมชาติได้ทราบว่าลูกหลานกำลังประกอบพิธีกรรม

ที่สำคัญชาวชุมชนยังถือเอางานนี้มาเป็นการรวมกลุ่มทำกิจกรรมกาละเล่นต่างๆของชาวชุมชนและเป็นการพบปะกันของคนที่ยังอาศัยอยู่ปัจจุบันและผู้คนที่เคยอาศัยอยู่ที่ได้ทำการโยกย้ายออกไปแล้ว