หน้าหลัก
เกี่ยวกับมูลนิธิ
วันเล็ก-ประไพ รำลึก
ติดต่อเรา
เยี่ยม “คุกใหม่” ที่ “สวนรมณีนาถ”
บทความโดย วลัยลักษณ์ ทรงศิริ
เรียบเรียงเมื่อ 7 มิ.ย. 2559, 14:44 น.
เข้าชมแล้ว 15284 ครั้ง

 

สวนรมณีนาถในปัจจุบัน

 

สวนสาธารณะสวนรมณีนาถ ตั้งอยู่ระหว่างถนนมหาไชย กับถนนศิริพงษ์ ใกล้โรงเรียนเบญจมราชาลัย และวัดฮินดูเทพมณเฑียร ไม่ไกลจากวัดสุทัศน์เทพวราราม

 

ก่อนที่จะเป็นสวนสาธารณะดังเช่นที่เห็นทุกวันนี้นั้น พื้นที่นี้ เคยเป็นที่ตั้งของ “คุก” มาก่อน ย้อนกลับไปเมื่อปี พ.ศ.๒๔๓๓ สมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ทรงมีพระราชดำริว่า

 “...การคุก การตะราง เป็นการสำคัญของประเทศ สมควรจะได้สร้างสถานที่ จัดระเบียบให้เป็นปึกแผ่น...”         

 

  

ผู้ต้องขัง

 

ด้วยเพราะเดิมที แม้จะมีคุกสำหรับกักขังผู้กระทำผิดอยู่บ้าง แต่ก็เป็นสถานที่ที่ไม่หนาแน่น แข็งแรง ดังความบางตอนที่ “พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร กรมพระนเรศร์วรฤทธิ์” (คอมมิตตี กรมพระนครบาล) ได้นำความขึ้นกราบบังคมทูลว่า

 “…ด้วยการควบคุมผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาความในทุกวันนี้นั้นควบคุมปนอยู่กับนักโทษ ข้าพระพุทธเจ้าเห็นด้วยเกล้าฯว่า คนจำพวกนี้ ไม่ได้ความจริงอย่างข้อโจทก์ฟ้องมาก็มี ดังนี้เป็นการเสมือนเอาคนที่ไม่มีความผิดไปลงโทษอย่างเดียวกับนักโทษ ควรเป็นที่รังเกียจแก่ผู้ต้องคุมขัง

      อีกประการหนึ่ง นักโทษจำพวกที่ต้องโทษคุมขังโดยลหุโทษในทุกวันนี้ ตะรางที่คุมขังแยกย้ายกันอยู่ในที่ต่างๆ ไม่เป็นการแน่นหนามั่นคง การที่จะตรวจป้องกันรักษามิให้คนร้ายหลุดไปได้โดยทางลับก็เป็นการลำบาก และการที่คุมขังอย่างนี้มักเป็นช่องทางให้ผู้คุมกระทำการกดขี่ข่มเหงนักโทษโดยผิดยุติธรรมต่างๆ เพราะข้อบัญญัติการคุมขังนั้นยังไม่มี...

      ข้าพระพุทธเจ้าจึงได้คิดเรียบเรียงความเห็นที่จะจัดการคุมขังนักโทษ ให้เป็นประโยชน์นั้นฉบับหนึ่งกับขอพระราชทานพระบรมราชานุญาต ให้สร้างตะรางสำหรับคุมขังรวมนักโทษให้อยู่ในที่อันเดียวกัน...”

 

 

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงพระราชทานพระราชทรัพย์ให้จัดซื้อที่ดินตำบลตรอกคำ ถนนมหาไชย แขวงสำราญราษฎร์ เขตพระนคร บนเนื้อที่รวม ๒๙ ไร่ ๓ งาน ๗๒ ตารางวา เพื่อทำการก่อสร้าง “คุก” ในครั้งนั้นได้ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ “พระยาอินทราธิบดีสีหราชรองเมือง (เนียม)” ไปศึกษาดูรูปแบบคุก และโรงพยาบาลจากประเทศสิงคโปร์ โดยพระยาอินทราธิบดีสีหราชรองเมือง ได้เลือกนำรูปแบบของเรือนจำมาจาก Brixton ซึ่งเป็นเรือนจำที่มีระดับความมั่นคงสูงสุดมาใช้ นอกจากนั้นยังทรงโปรดเกล้าฯ ให้จัดซื้อที่ดินข้างศาลพระราชอาญารวมกับที่ดินเดิมที่มีอยู่ แล้วสร้างเป็น “ตะราง” ขึ้นบนที่ดินผืนนั้น

 

“คุก” หมายถึง สถานที่คุมขังนักโทษที่ได้รับการพิจารณาพิพากษาคดีแล้ว ส่วน “ตะราง” คือ สถานที่สำหรับคุมขังจำเลยที่อยู่ระหว่างรอการพิจารณาคดีของศาล

 

 

ทั้งนี้ การก่อสร้างคุก และตะรางในสมัยรัชกาลที่ ๕ นั้น ทรงมอบหมายให้ “มิสเตอร์ แกรซี”  นายห้างชาวอังกฤษ เป็นผู้รับเหมาจัดสร้าง แล้วเสร็จเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ ปีพ.ศ.๒๔๓๔ จากนั้นจึงย้าย "นักโทษจากคุกเก่าหน้าวัดพระเชตุพน" มาไว้ที่นี่

 

ระเบียบใหม่ข้อสำคัญซึ่งเริ่มใช้ที่นี่ มี ๒ ข้อ คือ ผู้คุมจะได้รับพระราชทานเงินเดือนแทนการหาผลประโยชน์จากค่าธรรมเนียม และการทำงานของนักโทษ กล่าวคือ เพราะนักโทษในสมัยก่อนต้องหาอาหารเอง และจ่ายค่าต้องโทษให้ผู้คุม อีกข้อ คือ มีการลงโทษแบบใหม่ แทนการทารุณเฆี่ยนตีนักโทษ เช่น การขังคุกมืดในระยะเวลาสั้นๆ และการขังเดี่ยวตามกำหนดเวลา เป็นต้น

 

เรือนจำใหม่แห่งนี้ ได้รับการขนานนามว่า “คุกกองมหันต์โทษ” หรือ “คุกใหม่” ก่อนจะเปลี่ยนชื่ออีกหลายครั้ง ชื่อสุดท้ายคือ “เรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานคร”

 

ต่อมาในปี พ.ศ.๒๕๓๔ คณะรัฐมนตรีได้อนุมัติโครงการปรับปรุงทัณฑสถานวัยหนุ่มบางเขน หรือ “เรือนจำกลางคลองเปรม” และได้ย้ายผู้ต้องขังจาก “เรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานคร” ไปควบคุมรวมกัน

 

แล้วจึงมีมติให้ปรับปรุงพื้นที่บริเวณเรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานคร ด้วยการทุบอาคาร ซึ่งเคยเป็นที่ทำการของเรือนจำกว่า ๗๐ หลัง คงเหลือเพียงแนวรั้ว กำแพง ป้อมยาม และซุ้มประตูทางเข้าไว้เป็นสัญลักษณ์ ก่อนจะพัฒนาพื้นที่ทั้งหมดเป็นสวนสาธารณะแห่งใหม่ เพื่อน้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายแด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในวโรกาสที่ทรงมีพระชนมายุ ๖๐ พรรษา เมื่อปี พ.ศ.๒๕๓๕ โดยได้รับพระราชทานนามใหม่ว่า  “รมณีนาถ”  หมายถึง  “นางผู้เป็นที่พึ่ง” ซึ่งภายในสวนสาธารณะแห่งนี้ นอกจากจะมีลานประติมากรรม สวนดอกไม้ และน้ำพุแล้ว ยังมีสวนสุขภาพ ลานกีฬา ลานอเนกประสงค์ สนามเด็กเล่น และถนนสำหรับวิ่งออกกำลังกายอีกด้วย

 

ที่มา : จากเพจ facebook สร้างประวัติศาสตร์สังคมย่านเมืองเก่ากรุงเทพฯ วันที่ ๓ มีนาคม ๒๕๕๘

อัพเดทล่าสุด 3 พ.ค. 2561, 14:44 น.
บทความในหมวด
ที่ตั้งมูลนิธิ ๓๙๗ ถนนพระสุเมรุ แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพฯ ๑๐๒๐๐
โทรศัพท์ ๐-๒๒๘๑-๑๙๘๘ , ๐-๒๒๘๐-๓๓๔๐ โทรสาร ๐-๒๒๘๐-๓๓๔๐
อีเมล์ Vlekprapaifoundation@gmail.com
                    
Copyright © 2011 lek-prapai.org | All rights reserved.