หน้าหลัก
เกี่ยวกับมูลนิธิ
วันเล็ก-ประไพ รำลึก
ติดต่อเรา
พิพิธภัณฑ์คนจีนในเซบู, ฟิลิปปินส์ พิพิธภัณฑ์ทันสมัยในโกดังเก่า
บทความโดย วลัยลักษณ์ ทรงศิริ
เรียบเรียงเมื่อ 30 พ.ค. 2559, 11:56 น.
เข้าชมแล้ว 4794 ครั้ง

นุสาวรีย์ลาปู-ลาปู ชาวมัคตันผู้สังหาร  “เฟอร์ดินาน แมกเจลแลน”เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นหลังจากที่แมกเจลแลนได้เชื่อมสัมพันธไมตรีกับกษัตริย์แห่งเกาะเซบูแล้ว ประเทศฟิลิปปินส์ถือว่าเขาคือวีรบุรุษคนแรกของประเทศ

ในย่านเก่าปาริ-อัน [Pari-an] ของเกาะเซบู บนถนนสายเงียบไม่พลุกพล่านเพราะเป็นวันอาทิตย์ มีโกดัง [Warehouses] ทึมๆขนาดใหญ่ที่ใช้เก็บอุปกรณ์เครื่องจักรกลโรงงานอยู่หลายแห่ง ดูคล้ายย่านถนนขายอุปกรณ์ก่อสร้างที่เงียบเหงาและไม่มีอะไรน่าสนใจหรือแปลกตาไปจากสภาพถนนสายอื่นๆ ในเซบูที่เต็มไปด้วยตึกแถวธรรมดาๆอาคารบ้านช่องรกๆไม่สวยงามแบบเมืองประวัติศาสตร์หรือย่านเก่าที่มีเอกลักษณ์ตามแบบบ้านเมืองอื่นๆ เอาเสียเลย

 

อยู่ๆ ไกด์หนุ่มใหญ่ชาวเซบูโน่ [Cebuano] ชวนพวกเราเดินเข้าประตูโรงงานที่ดูท่าจะปิดอยู่เป็นนิจ ด้านในของอาคารแบบโกดังสูงร้อนและเต็มไปด้วยเครื่องจักรกลต่างๆอุปกรณ์ก่อสร้างแขวนระเกะระกะและตั้งวางไว้ทั่วบริเวณเดินข้ามกองเหล็กท่อเหล็กเส้นตามพื้นตามผู้นำทางเราไปเรื่อยๆก็พบกับทางเข้าที่แขวนโคมจีนสีแดงและมีโต๊ะไม้ให้นั่งพัก ด้านหน้าคือประตูไม้ปิดเปิดแบบบ้านคนจีนเก่าเมื่อแหงนหน้าดูอาคารหลังนี้ถูกต่อเติมจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของโกดังโรงงานที่สร้างคลุมพื้นที่อีกชั้นหนึ่ง แม้จะมีบางส่วนที่ดูเป็นไม้ระแนงแบบอาคารเก่าอยู่บ้าง แต่ก็เห็นไม่ชัดนัก ยังคงเหมือนเดินเข้ามาในโกดังเก็บอุปกรณ์ก่อสร้างรกๆ อยู่เช่นเดิม

 

ที่นี่คือ พิพิธภัณฑ์บ้านแห่งคณะเจซูอิต ๑๗๓๐

เมื่อก้าวเท้าเข้าไปในด้านในบานประตูไม้ ก็พบกับพื้นห้องและผนังปูนเก่าๆ ติดเครื่องปรับอากาศเพื่อให้ระบายอากาศสำหรับสถานที่ปิดทั้งหมดเช่นนี้ ภายในจัดแสดงนิทรรศการทั้งภาพและการจัดแสงสวยงามน่าตื่นใจทีเดียว

             

ใช่แล้ว... ที่นี่คือพิพิธภัณฑ์ “บ้านแห่งคณะเจซูอิต ๑๗๓๐” [1730 Jesuit House] ในย่านปาริ-อัน [Pari-an Barangay] ที่อยู่ตอนเหนือของเกาะเซบู  เป็นท้องถิ่นทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของเกาะเซบูมาแต่แรกเริ่มเมื่อประเทศเจ้าอาณานิคมเริ่มเดินทางเข้ามาสู่หมู่เกาะฟิลิปปินส์ และยึดครองไว้เป็นอาณานิคมในเวลาหลายร้อยปีต่อมา

             

ปาริ-อันในยุคที่สเปนครอบครองเคยมีกลุ่มคนเชื้อสายจีนที่ทำการค้าเป็นส่วนใหญ่อาศัยอยู่โดยรอบ และเป็นย่านหัวใจทางเศรษฐกิจของเมืองเซบูและเกาะเซบู ราว ค.ศ. ๑๕๙๕ (พ.ศ. ๒๑๓๘)บาทหลวงคณะเจซูอิตถูกส่งมาในปาริ-อันช่วงสั้นๆ เพื่อโน้มน้าวคนเชื้อสายจีนเหล่านี้ให้เปลี่ยนหันมานับถือศาสนาคริสต์ โดยทำงานและอยู่ภายใต้การปกครองของบิชอปแห่งเซบู อาคารที่พักของคณะเจซูอิตนี้สร้างขึ้นเมื่อ ค.ศ. ๑๗๓๐ (พ.ศ. ๒๒๗๓) ซึ่งยังคงมีป้ายปีก่อสร้างติดไว้ที่เหนือประตูแห่งหนึ่งของตึกเก่าหลังนี้ และเชื่อกันว่าเป็นบ้านพักของพระรองเจ้าคณะสังฆมณฑล จนกระทั่งเกิดเหตุการณ์คณะเจซูอิตถูกไล่ออกไปจากศาสนจักรแห่งสเปนเมื่อ ค.ศ. ๑๗๖๘ (พ.ศ. ๒๓๑๑), (การจัดตั้งสมาคมเจซูอิตก่อตั้งเมื่อ ค.ศ. ๑๕๓๔ เนื่องมาจากกระแส การต่อต้านการปฏิรูปศาสนาของนิกายโปรเตสแตนต์ผู้ก่อตั้งคือ นักบุญอิกนาทิอุส โลโยลา [St.Ignatius Loyola] ขุนนางชาวสเปน มีผลงานคือจัดตั้งโรงเรียนการทำงานของคณะมิชชันนารีที่ทำเหมือนกองทัพหรือสมาคมทหารที่มีวินัยเคร่งครัดและจัดการ สอดแนมซึ่งกันและกัน สมาชิกจะต้องเชื่อฟังโดยไม่โต้แย้ง และจัดการศึกษาแบบใหม่ที่เน้นการตั้งวิทยาลัยในสเปน อิตาลีโปรตุเกสและเยอรมันทางตอนใต้เพื่อดึงดูดความสนใจจากบุตรของชาวคาทอลิกที่มีอิทธิพล และเปิดการสอนด้านอักษรศาสตร์และศาสนาแบบไม่ต้องเสียค่าเล่าเรียน รวมทั้งเป็นคณะที่ปรึกษาของเจ้าชายและขุนนางต่างๆ มิชชันนารีที่มีชื่อเสียงที่สุดของคณะเจซูอิตคือ คณะเซนต์ ฟรังซิส ซาเวียร์ [St.Francis Xavier] แต่ในระยะต่อมาสมาคมนี้ไม่ได้รับการยอมรับจากกลุ่มศาสนาที่เกิดขึ้นก่อนเพราะไม่มีเครื่องแบบ และไม่ใช้วิธีการปกครองแบบสมาคมศาสนาทั่วไป ทั้งยังได้รับสิทธิพิเศษจากพระสันตะปาปาทำให้สามารถรวมชาวคาทอลิกเป็นปึกแผ่นในเวลาต่อมา และความขัดแย้งในช่วงเวลาหนึ่งทำให้คณะเจซูอิตต้องถูกขับออกไปจากฟิลิปปินส์ในปี ค.ศ. ๑๗๖๗จนเป็นสาเหตุต้องทิ้งอาคารเก่าที่ย่านปาริ-อันไปด้วย)

         

โกดังหลังนี้มีพื้นที่กว่า ๒,๐๐๐ ตารางเมตรและคลุมอาคารเดิมที่เป็นตึกเก่ารุ่นแรกๆ ที่สร้างขึ้นในประเทศฟิลิปปินส์นี้ไว้กว่า๔ ทศวรรษโดยไม่มีใครสนใจนัก สถาปนิกเชื้อสายจีนชาวเซบู จิมมี่ ไซ [Jimmy Sy] ผู้ซึ่งพ่อแม่ของเขาเป็นเจ้าของโกดังหลังนี้เห็นภาพสเกตช์อาคารในยุคสมัยของคณะเจซูอิตในฟิลิปปินส์จากหนังสือของบาทหลวงท่านหนึ่งก็จำได้ทันทีว่าภาพหนึ่งในนั้นคือ อาคารที่อยู่ในโกดังที่บ้านของเขานั่นเอง

 

(ภาพซ้าย)ราชาฮูมาบน[Humabon] และราชินี ฮูมาไล [Humalai] เมื่อรับเข้าพิธีบัพติสต์เป็นคริสต์ศาสนิกชนแล้วได้รับชื่อใหม่ว่าพระราชาคารอสและพระราชินีจูเลียน่า แต่งตั้งโดยกษัติรย์ชาร์ลที่ ๕ แห่งสเปน
(ภาพขวา) กางเขนที่แมกเจลแลนมอบให้กษัตริย์แห่งเซบู กำลังบูรณะเนื่องมาจากแผ่นดินไหวเมื่อปีที่แล้ว

 

พ่อแม่ของจิมมี่ซื้อโกดังนี้มาจากครอบครัวอัลวาเรซ [Alvarez] ซึ่งมีเชื้อสายสเปนและออสเตรีย เมื่อราวต้นทศวรรษที่ ๑๙๖๐ เพื่อใช้สำหรับเก็บสินค้า เพราะบริเวณนี้ห่างจากย่านถนนโคลอน [Colon Street]  ถนนที่ได้ชื่อว่าเป็นถนนที่เก่าที่สุดของประเทศฟิลิปปินส์ ชื่อมาจากถ่านหินที่เคยใช้กันมากสำหรับเป็นเชื้อเพลิงสำหรับรถไฟในยุคแรกๆ และมีเส้นทางน้ำที่เป็นคลองย่อยจากท่าเรือสำเภาจีนที่เข้ามาเทียบท่าขนส่งสินค้าที่เกาะเซบู ย่านนี้จึงเต็มไปด้วยกิจกรรมทางเศรษฐกิจค้าขายสินค้าโดยมีคนจีนเป็นพ่อค้าคนกลางและสามารถกุมเศรษฐกิจพื้นฐานของสังคมฟิลิปปินส์ได้มานานจนบัดนี้

 

หลังจากคณะเจซูอิตถูกขับไล่ออกไปจากฟิลิปปินส์ อาคารหลังนี้ก็ร้างไปกว่า ๑๔๒ ปี จนตกไปอยู่ในมือนักธุรกิจท้องถิ่นไม่มีใครรู้ว่าเป็นมาอย่างไร รู้แต่เพียงครอบครัวอัลวาเรซซื้ออาคารหลังนี้จากนักธุรกิจชาวสเปนซึ่งเป็นเจ้าของบริษัทผลิตยาสูบเก่าแก่ที่สุดในโลก และเมื่อถึงสงครามโลกครั้งที่ ๒ ชาวญี่ปุ่นที่เป็นพันธมิตรก็มาใช้แบ่งพื้นที่อาคารนี้เป็นสำนักงานกับครอบครัวอัลวาเรซ และเมื่อชาวอเมริกันเข้ามาปลดปล่อยเกาะเซบู ออฟฟิศนี้ก็ถูกปล่อยทิ้งรกร้างอีกครั้ง

 


โบสถ์ซานโต นิโญ ที่ประดิษฐานพระเยซูเด็ก [Bacilica Minore del Sto.Nino de Cebu]

 

ในช่วงทศวรรษที่ ๑๙๕๐ ครอบครัวอัลวาเรซก็กลับมาใช้พื้นที่อีกครั้งและหลังจากนั้นไม่นานจึงตกไปอยู่ในกรรมสิทธิ์ของนักธุรกิจชาวจีนพ่อของจิมมี่ทำเป็นสำนักงานใหญ่ของโหตงฮาร์ดแวร์ [Ho Tong Hardware]  และครอบครัวใช้ชีวิตอยู่ภายในบ้านแห่งนี้มานับแต่นั้น

 

อาคารเก่านี้น่าจะสร้างโดยช่างชาวจีน เพราะมีการมุงหลังคาแบบจีนและโครงสร้างไม้บนอาคารชั้นที่ ๒ ก็เข้าไม้แบบช่างจีน ส่วนฐานรากที่ใช้ไม้ทั้งต้นทำเสาก็ถูกกัดกร่อนด้วยน้ำกร่อย เพราะอยู่ไม่ห่างไกลจากชายฝั่งทะเลนัก ด้วยการที่จิมมี่ ไซ เป็นสถาปนิก เขาถึงซ่อมแซมอาคารเก่าหลังนี้และเก็บรักษาสภาพการตกแต่งทั้งหน้าต่าง บานประตู พื้นผนังแบบเดิมๆ ที่ทำจากหินปูนที่ได้มาจากแนวเกาะปะการังริมชายฝั่งและเครื่องแต่งบ้าน  เช่น โต๊ะ ตู้ เตียง เก้าอี้ไม้ห้องครัว ห้องรับประทานอาหารแบบเดิมไว้อย่างสมบูรณ์

         

ต่อมาจิมมี่ ไซ จึงปรับภายในอาคารให้เป็นพิพิธภัณฑ์โดยมี โทนี่ อัลเบลกาสซ์ สถาปนิกเชื้อสายจีนฮกเกี้ยนเช่นกันเป็นผู้ดูแลพิพิธภัณฑ์ ซึ่งทำหน้าที่นำชมเฉพาะผู้ที่ติดต่อล่วงหน้าและเพิ่งเปิดอย่างเป็นทางการเมื่อปี ค.ศ. ๒๐๑๐ โดยแบ่งการจัดแสดงออกเป็น ๒ ส่วนคือประวัติศาสตร์ของย่านเศรษฐกิจปาริ-อัน และในฐานะที่เป็นสถานที่พักอาศัยของพระเจซูอิตในอดีตจึงมีการจัดนิทรรศการเกี่ยวกับมรดกทางวัฒนธรรมและศาสนาที่คณะเจซูอิตมีต่อเกาะเซบูด้วย

           

นอกเหนือไปจากการจัดแสดงสภาพการอยู่อาศัยแบบคหบดีเชื้อสายจีนและครอบครัวแบบกึ่งตะวันตกที่มีฐานะของเกาะเซบูแล้ว อาจจะเป็นเพราะเจ้าของพิพิธภัณฑ์แห่งนี้เป็นสถาปนิก การจัดแสดงเพื่อเสนอข้อมูลอันเกี่ยวกับโครงสร้างของอาคารในรายละเอียดที่น่าสนใจต่างๆ จึงถูกเก็บรายละเอียดและจะถูกนำมาจัดแสดงในส่วนต่อไป เช่น เรื่องพัฒนาการของสถาปัตยกรรมในยุคอาณานิคม ซึ่งจะนำเสนอการปรับเปลี่ยนจากรูปแบบการอาศัยในอาคารแบบกระท่อมแบบพื้นเมือง [ฺBahay Kubo] มาเป็นบ้านที่ใช้หิน เป็นฐานอาคารและผนัง [Bahay-na-bato] 

 

โบสถ์แห่งนครเซบู [Metropolitan Cebu Cathedral] กำลังบูรณะจากเหตุแผ่นดินไหวเมื่อปีที่แล้ว

 

เกาะเซบูและชาวเซบูโน่แห่งฟิลิปปินส์

เกาะเซบูอยู่บริเวณตอนกลางของสาธารณรัฐฟิลิปปินส์ซึ่งประกอบด้วยเกาะใหญ่เกาะเล็กกว่า ๗,๐๐๐ เกาะ ตั้งอยู่ในมหาสมุทรแปซิฟิกทางตะวันออกสุดของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้  เฟอร์ดินาน แมกเจลแลน [Ferdinana Magellan] ชาวโปรตุเกสได้เดินเรือมาถึงเกาะเซบู [Cebu] เพื่อแสวงหาเครื่องเทศเมื่อแมกเจลแลนถูกฆ่าตายในการรบระหว่างชาวเกาะผู้ติดตามมาในขบวนเรือของเขาได้คุมเรือกลับไปสเปนในปี ค.ศ. ๑๕๒๒  ชาวสเปนจึงได้ทราบเรื่องราวเกี่ยวกับหมู่เกาะนี้

         

ต่อมาในปี พ.ศ. ๑๕๔๓ ชาวสเปนคนหนึ่งได้ให้ชื่อหมู่เกาะแห่งนี้เสียใหม่ว่า เฟลิปปินา [Felipina] ต่อมาเปลี่ยนเป็น Philippine เพื่อเฉลิมพระเกียรติแก่เจ้าชายฟิลิปรัชทายาทแห่งสเปนแต่ชาวโปรตุเกสยังอ้างว่าหมู่เกาะฟิลิปปินส์เป็นของตน จึงรบกันจนในที่สุดเมื่อปี ค.ศ. ๑๕๒๙ ทั้งสองประเทศได้ลงนามในสนธิสัญญาที่สเปนยกหมู่เกาะโมลุกกะให้โปรตุเกสและเงินจำนวนหนึ่งและเสียสิทธิ์ในการแบ่งเส้นอาณานิคมทางตะวันออกของตนให้แก่โปรตุเกสส่วนหนึ่ง

         

เนื่องจากทั้งโปรตุเกสและสเปนต่างก็เป็นมหาอำนาจด้วยกันทั้งคู่ในสมัยนั้น เพื่อมิให้ทะเลาะวิวาทและบาดหมางกันเอง โลกใบนี้กว้างใหญ่ พระสันตะปาปา ALEXANDER VI จึงได้ออกกฤษฎีกา INTER  CAETERA ในปี ค.ศ. ๑๔๙๓ แบ่งโลกออกเป็น ๒ ส่วน โดยซีกโลกตะวันตกมอบให้สเปน

 

ต่อมาในปี ค.ศ. ๑๕๗๐ กองเรือสเปนเข้าโจมตีบริเวณเมืองมะนิลา เมืองท่าริมชายฝั่งซึ่งเป็นเมืองใหญ่ของพวกโมโร [Moro] ที่นับถืออิสลามบนเกาะลูซอน ในขณะนั้นมี ราชาโซลิมัน [Rajah Soliman] ปกครองอยู่ เมื่อได้มะนิลาแล้วก็ได้ประกาศตั้งให้เป็นเมืองหลวงของหมู่เกาะฟิลิปปินส์

 

ผู้ดูแลพิพิธภัณฑ์ โทนี่ อัลเบลกาสซ์ สถาปนิกเชื้อสายจีนฮกเกี้ยน ทำหน้าที่นำชม
เฉพาะผู้ที่ติดต่อล่วงหน้า พิพิธภัณฑ์เปิดอย่างเป็นทางการเมื่อปี ค.ศ. ๒๐๑๐

 

อย่างไรก็ตาม สเปนผิดหวังที่หมู่เกาะฟิลิปปินส์ไม่มีเครื่องเทศตามที่ตนคาดไว้ แต่รัฐบาลสเปนยังคงปกครองและปกป้องหมู่เกาะฟิลิปปินส์จากชาติอื่นๆ ที่เข้ามาล่าอาณานิคมเช่นกัน สเปนตั้งผู้สำเร็จราชการประจำ มีการเผยแผ่คริสต์ศาสนานิกายโรมันคาทอลิกจนแพร่หลายอย่างรวดเร็วโดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาคเหนือแต่ก็ยังมีผู้นับถืออิสลามอยู่ไม่น้อยทางมินดาเนา สันตะปาปาได้ตั้งมะนิลาเป็นศูนย์กลางของคณะบาทหลวงโดยตั้งอาร์ชบิชอป [Archbishop]เป็นประมุข

 

ในช่วง ๓๐๐ ปีที่เข้าครองหมู่เกาะฟิลิปปินส์ กองทัพสเปนต่อสู้กับเหตุการณ์กบฏต่าง ๆ มากมาย ทั้งจากชนพื้นเมืองและจากชาติเจ้าอาณานิคมอื่นๆ เพื่อปกป้องดินแดนของตน เช่น อังกฤษ จีนฮอลันดา ฝรั่งเศส ญี่ปุ่น และโปรตุเกส

         

จนสงครามสเปนกับสหรัฐอเมริกาในปี ค.ศ. ๑๘๙๕ ที่คิวบาสนธิสัญญาปารีส ๑๘๙๘ [Paris Threaty ๑๘๙๘] ทำให้สเปนต้องมอบอิสรภาพให้คิวบาภายใต้การคุ้มครองของสหรัฐฯ โอนเปอร์โตริโกและฟิลิปปินส์ให้สหรัฐฯ ทั้งนี้สหรัฐฯ ยอมจ่ายเงิน ๒๐ ล้านดอลลาร์สหรัฐ ให้สเปน

         

จนถึงปี ค.ศ. ๑๙๓๕ ฟิลิปปินส์ที่เริ่มปกครองตนเองได้เขียนรัฐธรรมนูญและตั้งหมู่เกาะฟิลิปปินส์เป็นวงศ์ไพบูลย์ร่วมกัน [Common Wealth] มีประธานาธิบดีเป็นประมุขแต่ยังคงปกครองภายใต้การควบคุมของข้าหลวงใหญ่สหรัฐอเมริกาและได้รับเอกราช เมื่อวันที่ ๔ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๘๙  เมื่อหลังสงครามโลกครั้งที่ ๒

 

ฟิลิปปินส์เป็นอาณานิคมทั้งสเปนและสหรัฐอเมริการวมเวลากว่า ๔๐๐ ปีอิทธิพลทางวัฒนธรรม ภาษา ความเชื่อ ค่านิยม และการศึกษาของเจ้าอาณานิคมกลายเป็นรากฐานทางวัฒนธรรมของชาวฟิลิปปินส์ในปัจจุบันฟิลิปปินส์จึงเป็นประเทศเดียวในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่อยู่ภายใต้อิทธิพลของตะวันตกก่อนจะได้มีโอกาสพัฒนาวัฒนธรรมของตัวเอง

 

นิทรรศการที่ชั้นล่างแบ่งการจัดแสดงออกเป็น ๒ ส่วนคือประวัติศาสตร์ของย่านเศรษฐกิจปาริ-อัน และในฐานะที่เป็นสถานที่พักอาศัยของพระเจซูอิตในอดีต จึงมีการจัดนิทรรศการเกี่ยวกับมรดกทางวัฒนธรรมและศาสนาที่คณะเจซูอิตมีต่อเกาะเซบู

 

หมู่เกาะฟิลิปปินส์ประกอบด้วยผู้คนที่มีภาษาพูดแตกต่างกันมากกว่า ๑๗๐ ภาษา และส่วนใหญ่อยู่ในตระกูลภาษามลาโย-โพลีนีเซียน ชาวเซบูโน่ [Cebuano] เป็นผู้คนที่อาศัยอยู่ในเกาะเซบูของประเทศฟิลิปปินส์ ถือเป็นกลุ่มที่พูดภาษาของตัวเองที่เรียกว่าแบบวิสายัน [Visayan] เป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มภาษาฟิลิปปินส์ตอนกลาง และยังเป็นกลุ่มคนที่มีมากเป็นอันดับ ๒ ในประเทศฟิลิปปินส์สมาชิกของภาษาในกลุ่มนี้มีมากกว่า ๓๐ ภาษา ภาษาที่มีผู้พูดเป็นภาษาแม่มากที่สุดคือภาษาเซบูมี ๒๐ ล้านคน

 

เมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๐ รัฐธรรมนูญระบุให้ภาษาฟิลิปีโนและภาษาอังกฤษเป็นภาษาทางการ ส่วนภาษาประจำชาติคือภาษาตากาล็อกคนฟิลิปปินส์ใช้ภาษาที่เรียกว่า ทากรีส [Tagalog + English] คือพูดภาษาตากาล็อกกับภาษาอังกฤษผสมกันในประโยคสนทนา

           

ชีวิตวัฒนธรรมของชาวเซบูโน่ที่สืบเนื่องมาถึงปัจจุบันได้รับอิทธิพลมาจากวัฒนธรรมสเปนและอเมริกัน ทั้งการดำเนินชีวิต ภาษาพูด การนับถือศาสนาคริสต์และยังมีอิทธิพลในเรื่องอาหาร การแต่งกายการเต้นรำ ดนตรี รวมถึงงานฝีมือ เช่น การผลิตกีตาร์ชนิดต่างๆ

 

เดิน-เที่ยวในย่านเก่าเมืองเซบู

ชาวเซบูโน่พื้นเมืองน่าจะมีการตั้งถิ่นฐานมาก่อนคริสต์ศตวรรษที่ ๑๐ ก่อนที่ชาวสเปนและโปรตุเกสจะเดินทางมาสู่ดินแดนนี้มีบันทึกไว้ว่าชาวเซบูโน่ดั้งเดิมผู้ชายมักไว้ผมยาว สลวย และมีกลิ่นหอมด้วยน้ำมัน ตกแต่งร่างกายด้วยรอยสักทั้งหญิงและชาย ชาวเซบูโน่เป็นนักเดินทางทางทะเลโดยใช้เรือที่มีการพยุงด้านข้างที่เรียกว่า “Karakao” ไปยังเกาะต่างๆ เพื่อค้าขายและจับคนมาเป็นทาส โดยมีการแบ่งสถานภาพทางสังคมเป็นลำดับชั้นอย่างชัดเจน                                              

           

เพราะเกาะเซบูอยู่ในเส้นทางการค้าสำคัญในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ยุคการค้าทางทะเลเฟื่องฟู ติดต่อการค้ากับญี่ปุ่น โอกินาวา อินเดีย จีน สยาม เวียดนาม ชวา มะละกา และอาหรับในช่วงกรุงศรีอยุธยาและสินค้าที่ชาวเซบูโน่ค้าขายคือ ไข่มุกปะการัง แลกกับผ้าไหม ทอง อาวุธ และเครื่องเทศต่างๆ

           

เหตุการณ์สำคัญสำหรับชาวเซบูโน่ คือการต่อสู้ที่เกาะมัคตัน ผู้นำชาวมัคตัน “ลาปู-ลาปู” ได้สังหาร เฟอร์ดินาน แมกเจแลน”              

           

ชาวโปรตุเกสผู้ซึ่งได้ชื่อว่าเป็นผู้นำกองเรือสเปนแล่นเรือรอบโลกได้สำเร็จเป็นคณะแรกเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นหลังจากที่แมกเจลแลนได้เชื่อมสัมพันธไมตรีกับกษัตริย์แห่งเกาะเซบูแล้วแต่ภายหลังเขาไปมีส่วนเกี่ยวข้องในการรบที่มัคตันและเสียชีวิตในที่สุดเมื่อวันที่ ๒๗ เมษายน ค.ศ. ๑๕๒๑ ชาวเซบูโน่ต่อต้านการล่าอาณานิคมจากสเปนเรื่อยมา แต่ในที่สุดสเปนก็สามารถครอบครองเกาะเซบูและหมู่เกาะฟิลิปปินส์ได้ทั้งหมด

           

มีการสร้างอนุสาวรีย์เป็นเกียรติแก่ลาปู-ลาปู และถือว่าเขาเป็นวีรบุรุษของประเทศฟิลิปปินส์คนแรก เมื่อมีงานฉลองก็มีการจัดแสดงละครแสงสีเสียงสำหรับนักท่องเที่ยวด้วย

           

ชาวเซบูโน่มีความเชื่อดั้งเดิมในการนับถือผีก่อนชาวสเปนจะนำศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิกมาเผยแผ่ในภายหลังเพราะคนเซบูโน่มีเทศกาลสำคัญคือ เทศกาลซิโนลอก [Sinulog] ที่จัดขึ้นทุกสัปดาห์ที่ ๓ ในเดือนมกราคมของทุกปี เริ่มแรกเป็นการจัดพิธีเฉลิมฉลองที่ ราชาฮูมาบน [Humabon] และราชินีฮูมาไล[Humalai] แห่งเซบูทำพิธีแบบติสต์รับเป็นคริสต์ศาสนิกชน โดยได้รับชื่อใหม่ว่าพระราชาคารอสและพระราชินีจูเลียน่า แต่งตั้งโดยกษัตริย์ชาร์ลส์ที่ ๕ แห่งสเปน      

 

ทุกวันนี้เทศกาลซิโนลอกจัดกัน ๙ วันเฉลิมฉลอง ซานโตนิโญ (พระเยซูเด็กแห่งเซบู-เชื่อกันว่าเป็นรูปเคารพที่เก่าแก่ที่สุดในประเทศฟิลิปปินส์) จุดเด่นของงานคือการจัดขบวนพาเหรดไปตามท้องถนนในขบวนกลอง ทรัมเปต และฆ้องแบบวัฒนธรรมท้องถิ่นผู้คนในขบวนพาเหรดต่างแต่งกายดูสีสันสดใสสวยงามจากชุมชนต่างๆ คล้ายกับเทศกาลเฟียสต้า บนถนนในแถบลาตินอเมริกานับเป็นความเชื่อท้องถิ่นที่ผสมผสานกับความเชื่อในศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก

 

นิทรรศการที่ชั้นล่างแบ่งการจัดแสดงออกเป็น ๒ ส่วนคือประวัติศาสตร์ของย่านเศรษฐกิจปาริ-อัน และในฐานะที่เป็นสถานที่พักอาศัยของพระเจซูอิตในอดีต จึงมีการจัดนิทรรศการเกี่ยวกับมรดกทางวัฒนธรรมและศาสนาที่คณะเจซูอิตมีต่อเกาะเซบู

 

ส่วนคนจีนในฟิลิปปินส์เข้ามาที่เกาะเซบูเช่นเดียวกับดินแดนอื่นๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ทั้งภาคพื้นทวีปและหมู่เกาะในระยะเริ่มแรกน่าจะมากับการค้าสำเภาที่คล้ายคลึงกับเมืองท่าทั่วไปเมื่อหลายร้อยปีก่อน แต่คนจีนยุคปัจจุบันนั้นสืบต้นตระกูลอย่างเป็นหลักฐานได้คล้ายๆ กับในสยามคือ อพยพจากเมืองจีนขนานใหญ่ราวๆ ร้อยถึงสองร้อยปีมานี้ และคนจีนกลุ่มใหญ่เหล่านี้เป็นคนฮกเกี้ยนหรือจากทางมณฑลฟูเจี้ยน ตั้งถิ่นฐานอยู่แถบย่านการค้าที่ติดกับชายฝั่งหรือท่าเรือในย่านเก่าของเมืองเซบู ซึ่งรวมตัวทำการค้ามีอาคารเก็บสินค้าเก่าเหลืออยู่หลายแห่งในเขตปาริ-อัน

 

คนจีนในฟิลิปปินส์สืบสายเลือดในการทำการค้าจากอดีตจนถึงปัจจุบัน คนเชื้อสายจีนจำนวนมากเป็นเจ้าของกิจการและทรัพย์สินสำคัญของประเทศ ในมะนิลาแม้มีย่านไชน่าทาวน์ แต่ถนนหนทางทั่วไปความเป็นวัฒนธรรมจีนนั้นดูจะถูกกลืนกลายเป็นคนฟิลิปปินส์ทั่วไปที่อยู่ในอาณานิคมของสเปน คนส่วนใหญ่จึงมีชื่อและนามสกุลแบบสเปนหรือเนื่องในศาสนาคริสต์กันแทบทั้งหมดไปแล้ว

 

กิจกรรมเดินทัวร์เมืองในย่านเก่าของเมืองเซบูที่จัดโดยคณะกรรมการส่งเสริมการท่องเที่ยวเซบู ร่วมกับองค์กรด้านวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ องค์กรผู้หญิง สมาคมแกลเลอรี่ และพิพิธภัณฑ์แห่งวิสายันที่ส่วนใหญ่เป็นของเอกชนกว่า ๓๐ แห่ง จัดเส้นทางเดินชมย่านเก่าและมีข้อมูลที่น่าสนใจ

 

บนชั้นสองแสดงห้องต่างๆ ทั้งห้องนอน ห้องรับประทานอาหาร ห้องครัวสำหรับครอบครัวใหญ่

ที่ยังคงเครื่องตกแต่งบ้านเรือนที่เคยใช้ในชีวิตประจำวันอย่างครบถ้วนสมบูรณ์

และสามารถจินตนาการถึงชีวิตวัฒนธรรมของผู้เคยอยู่อาศัยเมื่อกว่าร้อยปีที่ผ่านมาได้อย่างชัดเจน

 

แม้สภาพแวดล้อมของย่านเก่าเมืองเซบูจะดูไม่น่ารื่นรมย์มากเหมือนกับย่านเก่าของเมืองการค้าอื่นๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้นักเพราะมีการเปลี่ยนแปลงอาคารหรือไม่ได้ซ่อมแซม ส่วนหนึ่งอาจจะเป็นผลมาจากภัยพิบัติธรรมชาติที่เซบูเผชิญอยู่บ่อยครั้ง เช่น พายุไต้ฝุ่นและแผ่นดินไหวที่ครั้งล่าสุดทำเอาโบสถ์และอาคารโบราณหลายแห่งได้รับผลกระทบจนต้องซ่อมแซมหรือปิดไม่ให้เข้าชมทีเดียว

           

สถานที่เดินชมเมืองนั้นอยู่ทางตอนเหนือของเกาะเซบู ย่านที่เป็นเขตชาวสเปนอยู่อาศัย มีทั้งโบสถ์ที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ในระดับประเทศทีเดียวและย่านการค้าที่เคยเป็นเขตเศรษฐกิจ ก่อนที่เกาะเซบูจะมีผู้คนอยู่อาศัยกระจายไปทั่วและมีย่านศูนย์การค้าใหม่ๆอีกมากมายในปัจจุบัน เพราะกลายเป็นพื้นที่ท่องเที่ยวทางทะเลและรองรับการเข้ามาเรียนภาษาอังกฤษของชาวต่างชาติ โดยเฉพาะชาวเกาหลีและญี่ปุ่น เป็นหลัก ดังนั้นเราจึงเห็นป้ายภาษาเกาหลี ญี่ปุ่นและร้านอาหาร โรงเรียนสอนภาษาอยู่ทั่วไปทั้งเกาะ

 

แผนที่เดินชมย่านเมืองเก่าของเกาะเซบู จัดทำโดยองค์กรส่งเสริมการท่องเที่ยวท้องถิ่นและภาคีกรรมการอีกหลายกลุ่ม

 

เส้นทางเดินชมย่านเก่าในเกาะเซบูเริ่มจาก “ป้อมซานเปรโด” [Fort San Pedro] ในย่านท่าเรือเก่า และถือว่าเป็นป้อมที่เล็กที่สุดแต่เก่าแก่ที่สุดในประเทศ สร้างด้วยหินจากแนวปะการัง, ด้านหน้าเป็นสวนสาธารณะมีอาคารหลายหลังที่เคยเป็นที่ทำการรัฐของเกาะเซบูและติดต่อกับ ไม้กางเขนแมกเจลแลน [Magellan’s Cross] เชื่อว่าเป็นไม้กางเขนที่แมกเจลแลนนำมาปักไว้ที่เกาะเซบูและถือเป็นสัญลักษณ์ของการลงหลักปักฐานของคริสต์ศาสนาที่เซบู

           

ใกล้ๆ กันมีโบสถ์ที่ประดิษฐานพระเยซูเด็กหรือซานโต นิโญ [Bacilica Minore del Sto.Nino de Cebu]  ซึ่งแมกเจลแลนนำมาถวายราชาและราชินีแห่งเซบูก่อนที่จะทำพิธีแบบติสต์เปลี่ยนมารับศาสนาคริสต์ และมีพิพิธภัณฑ์ที่เก็บเครื่องประดับ ของเล่น และของขวัญที่อุทิศให้กับซานโต นิโญนี้ด้วย

           

โบสถ์แห่งนครเซบู [Metropolitan Cebu Cathedral] เริ่มสร้างมาตั้งแต่ ค.ศ. ๑๕๙๕ ด้วยไม้ ไม้ไผ่ และหลังคามุงจากจนเปลี่ยนแปลงโครงสร้างอีกหลายครั้ง จนปัจจุบันรูปทรงภายนอกนั้นเป็นงานในคริสต์ศตวรรษที่ ๑๘ นอกจากนี้ยังมีพิพิธภัณฑ์ที่เคยเป็นอาคารเก่าของพระในคริสต์ศาสนา ซึ่งเป็นอาคารรุ่นเก่าที่ใช้หินจากซากปะการังมาทำรากฐานและมีการขุดค้นแสดงให้ดูด้วย

           

นอกเหนือจากบริเวณที่เป็นศูนย์กลางของที่ทำการรัฐและอาคารศาสนสถานของเมืองแล้วก็เป็นย่านการค้าเรียกว่า ถนนโคลอน [Colon Street] ได้ชื่อว่าเป็นถนนสายเก่าแก่ที่สุดในประเทศฟิลิปปินส์ตั้งชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่คริสโตเฟอร์ โคลัมบัส ในยุคที่สเปนปกครองสองฝั่งถนนเป็นอาคารร้านค้า สินค้าส่วนใหญ่นำมาจากท่าเรือที่ปาริ-อันซึ่งนำมาขายโดยพ่อค้าคนจีน แต่ทุกวันนี้ก็ไม่มีอาคารสมัยอาณานิคมเหลือให้เห็นแต่อย่างใด

           

ส่วนย่านการค้าปาริ-อัน เป็นพื้นที่ค้าขายของคนเชื้อสายจีนและลูกครึ่งชาวจีน มีอาคารบ้านเรือนไม่กี่แห่งที่สืบอายุว่าเก่าไปถึงสมัยเป็นอาณานิคมของสเปน ต่อมาคือบ้านโบราณของชาวจีนชื่อยัป ซานดิเอโก กล่าวกันว่าน่าจะปลูกสร้างมาตั้งแต่ศตวรรษที่ ๑๗ ซึ่งก็ยังน่าสงสัยในเรื่องอายุอยู่มาก เป็นบ้านของผู้ที่อยู่อาศัยในย่านปาริ-อันและลูกหลานจึงจัดทำเป็นพิพิธภัณฑ์เอกชน เก็บข้าวของน่าสนใจหลายอย่างในชีวิตประจำวัน เป็นสถานที่ซึ่งถือว่ามีผู้เข้าชมไม่น้อยตลอดทั้งวัน

           

นอกจากนี้ก็ยังมีพิพิธภัณฑ์ของผู้คนที่มีฐานะในอดีตและมีการจัดการเพื่อจัดแสดงสภาพความเป็นอยู่ของบุคคลอีกฐานะหนึ่งซึ่งในอดีตเคยเป็นบิชอปแห่งเซบูและพิพิธภัณฑ์ที่จัดได้น่าสนใจมากที่สุดในเซบูคือ“พิพิธภัณฑ์บ้านแห่งคณะเจซูอิต ๑๗๓๐”

           

ในย่านที่แม้แต่จะคิดก็ยังแปลกใจว่า มีพิพิธภัณฑ์ทันสมัยและเต็มไปด้วยเรื่องราวที่น่าสนใจมากมายอยู่ในโกดังเก่าที่มีคนงานพลุกพล่านและเต็มไปด้วยเครื่องจักรกลหนักเบาทั้งหลายเช่นนี้...ได้อย่างไร

 

ประวัติศาสตร์และพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น : จดหมายข่าวมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ ฉ. ๑๐๒ (เม.ย.-มิ.ย.๒๕๕๗)

 

 

 

อัพเดทล่าสุด 11 ต.ค. 2561, 11:56 น.
บทความในหมวด
ที่ตั้งมูลนิธิ ๓๙๗ ถนนพระสุเมรุ แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพฯ ๑๐๒๐๐
โทรศัพท์ ๐-๒๒๘๑-๑๙๘๘ , ๐-๒๒๘๐-๓๓๔๐ โทรสาร ๐-๒๒๘๐-๓๓๔๐
อีเมล์ [email protected]
                    
Copyright © 2011 lek-prapai.org | All rights reserved.