หน้าหลัก
เกี่ยวกับมูลนิธิ
วันเล็ก-ประไพ รำลึก
ติดต่อเรา
บ้านสวน : สังคมลุ่มน้ำลำคลอง
บทความโดย เหมือนพิมพ์ สุวรรณกาศ
เรียบเรียงเมื่อ 28 มิ.ย. 2559, 14:59 น.
เข้าชมแล้ว 11259 ครั้ง

ภาพ : ปิยชาติ สึงตี

 

ผู้ร่วมเดินทางเรียนรู้วิถีชีวิตบ้านสวน ถ่ายรูปหมู่ร่วมกันบริเวณท่าน้ำวัดปากน้ำฝั่งเหนือ

 

ปัจจุบันชีวิตชาวสวนและนิเวศวัฒนธรรมของสังคมชาวสวนที่ดำเนินมาเป็นระยะเวลาหลายร้อยปี (ย่าน“ สวนใน ” แหล่งเพาะปลูกที่สำคัญในสมัยอาณาจักรอยุธยา คู่กับย่าน “ สวนนอก ” ที่บางช้าง หรืออัมพวา) กำลังอยู่ในภาวะถูกทำลายจากกระบวนการเปลี่ยนแปลงจากสังคมเกษตรกรรม เป็นสังคมอุตสาหกรรม ที่สร้างความวิบัติให้แก่ชีวิตวัฒนธรรมของผู้คนทั้งในระดับครอบครัว ชุมชน และท้องถิ่น ดังเห็นได้จากนิเวศวัฒนธรรมของสังคมชาวสวนย่านกรุงเทพ-ธนบุรี ที่ไม่สามารถปรับตัวได้ และถูกกระบวนการขยายของเมือง กิจการอุตสาหกรรม รวมถึงการตัดถนนหนทางขึ้นแทนที่เส้นทางคมนาคมตามแม่น้ำลำคลอง เพื่อรองรับการเคลื่อนย้ายเข้ามาของผู้คนจากทั่วทุกสารทิศ ชีวิตวัฒนธรรมและสภาพแวดล้อมในนิเวศวัฒนธรรมของสังคมบ้านสวนในบางกอก จึงหลงเหลืออยู่เพียงท้องถิ่นตลิ่งชันซึ่งกำลังตกอยู่ในภาวะถูกคุกคามอย่างน่ากลัวและเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วเช่นกัน 

 

อาจารย์ศรีศักร วัลลิโภดม กำลังบรรยายเปิดประเด็นเสวนา บ้านสวน : สังคมลุ่มน้ำลำคลอง ในบรรยากาศเป็นกันเองของบ้านสวน

 

ด้วยสถานการณ์ที่เล็งเห็นความสำคัญของพื้นที่บ้านสวนและลุ่มน้ำลำคลอง พร้อมความต้องการสร้างการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืนของ “คนใน” ชุมชน จึงเกิดงานเสวนาเรื่อง “บ้านสวน :สังคมลุ่มน้ำลำคลอง” ขึ้น เมื่อวันที่ ๓ พฤษภาคม ๒๕๕๑ ที่ผ่านมา ณ สวนเจียมตน ตลาดน้ำคลองลัดมะยม เขตตลิ่งชัน เพื่อให้ทั้ง “ คนใน ” และ “ คนนอก ” ที่สนใจ ได้ทราบและตระหนักถึงคุณค่าของแหล่งบ้านสวน และแม่น้ำลำคลอง ประกอบกับเกิดแรงในการพัฒนาต่อไป 

 

โดยอาจารย์ศรีศักร วัลลิโภดม ที่ปรึกษามูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ ได้กล่าวถึงภาพรวมของสังคมลุ่มน้ำลำคลองตั้งแต่อดีตมาจนถึงปัจจุบัน  ทั้งการกำเนิดคูคลองต่างๆในกรุงเทพมหานคร รวมถึงการใช้วิถีชีวิต และการคงอยู่ของสังคมบ้านสวนที่มีคูคลองเป็นตัวเชื่อมหลัก ซึ่งเป็นเพียงมุมมองและทัศนคติของนักวิชาการ และ “ คนนอก ” คนหนึ่งเท่านั้น แต่ทั้งนี้ท่านยังได้กล่าวทิ้งท้ายถึงการที่สังคมจะดำรงอยู่อย่างพัฒนา จำเป็นต้องเน้นความเป็น “ คนใน ” และความร่วมมือของ “ คนใน ” เป็นสำคัญ 

 

คุณลุงชวน ชูจันทร์ แกนนำพัฒนาตลาดน้ำคลองลัดมะยม บอกเล่าถ่ายทอดความรู้วิถีชีวิตชาวบ้านสวน

 

ลุงชวน ชูจันทร์ แกนนำชุมชนตลาดน้ำคลองลัดมะยมในฐานะ “ คนใน ” มาบอกเล่าเรื่องราววิถีชีวิตของสังคมชาวสวนในปัจจุบันที่ถูกโอบล้อมด้วยสังคมเมือง ซึ่งกำลังส่งผลให้เกิดความเปลี่ยนแปลงจากพื้นที่สวนเป็นพื้นที่อุตสาหกรรม ลุงชวน ชูจันทร์ ได้ขึ้นมาเล่าย้อนความทรงจำของคนบ้านสวนตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน เกี่ยวกับชาวสวนที่จะใช้ชีวิตผูกพัน พึ่งพิงกับธรรมชาติมาโดยตลอด จึงเรียนรู้และเข้าใจธรรมชาติพร้อมกันนั้นก็ได้ดูแลธรรมชาติควบคู่ไปด้วย 

 

 

งานเสวนาจัดขึ้น ณ ศาลาเรียนรู้ร่วมกันในสวนเจียมตน ตลาดน้ำคลองลัดมะยม

 

โดยผู้เข้าร่วมรับฟังต่างร่วมกันแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับวิถีชีวิตในสังคมลุ่มน้ำลำคลอง ทั้งเรื่องการตั้งถิ่นฐาน การตั้งชื่อบ้านนามเมืองของชุมชนคูคลองต่างๆ การเพาะปลูก เรื่องพืชพันธุ์ผักผลไม้ และดอกไม้ต่างๆ  

 

 

 

งานเสวนาจัดขึ้น ณ ศาลาเรียนรู้ร่วมกันในสวนเจียมตน ตลาดน้ำคลองลัดมะยม

 

ในภาคบ่ายมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ จัดให้ผู้ร่วมเสวนาลงเรือชมสวน และวิถีชีวิตของผู้คนสองฝั่งริมคลอง ในเขตตลิ่งชัน โดยมี รศ. ศรีศักร วัลลิโภดม , ลุงชวน ชูจันทร์ และคุณ ธีรนันท์ ช่วงพิชิต ( นักวิชาการประจำศูนย์ข้อมูลประวัติศาสตร์ชุมชนธนบุรี)

 

 

คุณสุดารา สุจฉายา ตัวแทนมูลนิธิเล็ก - ประไพ วิริยะพันธุ์ มอบของที่ระลึกแด่คุณลุงชวน ชูจันทร์

 

จุดแรก ตลาดน้ำคลองลัดมะยม และชมสวนผลไม้ถึงสวนต้มยำ ตลาดน้ำคลองลัดมะยม เป็นตลาดน้ำที่เพิ่งก่อตั้งขึ้นใหม่เพียง ๓ ปีเศษ โดยความพยายามของลุงชวน ชูจันทร์ ร่วมมือกับชาวบ้านคลองลัดมะยม ที่ต้องการฟื้นชีวิตของแม่น้ำคูคลอง เพื่อให้เป็นแหล่งจำหน่ายสินค้าของคนบ้านสวน และที่สำคัญเพื่อให้ชุมชนได้หวนกลับมามีกิจกรรมร่วมกันอีกครั้ง หลังจากทำการเปิดตลาดไม่นาน ได้รับการตอบรับเป็นอย่างมากทั้งจาก “ คนใน ” ที่นำสินค้ามาขาย และจาก “ คนนอก ” ที่มาเที่ยวชม จนได้รับสมญาว่า “ ตลาดน้ำแห่งความสุขของทุกคน ” นอกจากนี้ในปี ๒๕๕๐ ตลาดน้ำคลองลัดมะยมยังได้รับรางวัลชุมชนท่องเที่ยวดีเด่นจากการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยอีกด้วย ถัดจากบริเวณตลาดน้ำจะเป็นพื้นที่สวนของชาวบ้านที่มีขนาดลดลง ปัจจุบันจึงได้เปลี่ยนพืชผลในการเพาะปลูกจากปลูกผลไม้ เช่น มะไฟ ละมุด ทุเรียน ขนุน กล้วย ชมพู่ มะม่วง ส้มเขียวหวาน หันมาปลูกพืชผักสวนครัวแทน เพื่อให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ เช่น มะกรูด มะนาว ตะไคร้ หรือที่ปัจจุบันเรียกว่า “ สวนเครื่องต้มยำ ” เช่น สวนเจียมตน พื้นที่ในการเสวนาช่วงเช้า เป็นต้น

 

 

 

บรรยากาศภายในเรือหางยาวลำใหญ่ที่พาผู้ร่วมเดินทางไปสัมผัสวิถีชีวิตชาวสวน

 

ศาลเจ้าแม่โพสพ ในสมัยรัชกาลที่ ๕-๖ ย่านตลิ่งชัน ยังมีพื้นที่การทำนาอยู่ โดยนับจากคลองบางระมาด บางพรหม บางน้อย และบางเชือกหนังเข้าไปทางทิศตะวันตกล้วนเป็นท้องนาทั้งสิ้น ดังปรากฎร่องรอยศาลเจ้าแม่โพสพริมคลองบางพรม และโรงสีร้างใกล้วัดพิกุลบริเวณคลองบางเชือกหนัง...ศาลเจ้าเเม่โพสพริมคลองบางพรมสร้างในสมัยที่ชาวบ้านแถบนี้ยังทำนากันอยู่ เมื่อเลิกทำนาสภาพศาลไม้แบบเรือนไทยจึงมีสภาพทรุดโทรม องค์แม่โพสพถูกขโมย ชาวบ้านที่ยังนับถือแม่โพสพจึงร่วมกันสร้างศาลและรูปปั้นแม่โพสพขึ้นใหม่ ภายในวัดศิริวัฒนาราม เมื่อ ๒๐-๓๐ ปีที่ผ่านมา ทั้งนี้ภายในศาลเจ้าแม่โพสพใหม่ ยังมีแม่นางกวักและพระแม่ธรณีบีบมวยผม ตั้งอยู่ด้วย

 

 

ศาลเจ้าแม่โพสพเก่าซึ่งผุกร่อนไปตามกาล แต่คุณลุงชวนบอกเราว่ากำลังจัดซ่อมให้เหมือนเดิม

 

อาจารย์ศรีศักรได้อธิบายถึงแม่โพสพว่าเป็นบุคลาธิษฐานคือตัวคุมจริยธรรมและพฤติกรรมของชาวนาและการทำนา ในอดีตการไหว้แม่โพสพนอกจากจะเป็นการเริ่มฤดูการทำนาแล้วยังแสดงให้ถึงกลุ่มก้อนของคนในพื้นที่

 

 

รูปปั้นเจ้าแม่โพสพองค์ใหม่ประทับอยู่ที่ศาลาเจ้าแม่โพสพ ภายในวัดศิริวัฒนาราม

 

ลุงชวนกล่าวถึงวิธีการทำนาในอดีตว่า จะต้องไหว้แม่โพสพก่อนที่จะทำนาโดยเอาธูปเทียนไปปัก พอข้าวตั้งท้อง ก็ต้องมีของสำหรับคนท้อง เช่น ขนมหวาน กล้วย อ้อย นม มะพร้าว ส้ม พร้อมกับพูดขอให้ข้าวเจริญงอกงาม และเมื่อข้าวขึ้นแล้ว จึงทำขวัญข้าวแก่แม่โพสพอีกครั้งหนึ่ง

 

 

คุณลุงชวน ชูจันทร์ กำลังเล่าเรื่องความเชื่อในเจ้าแม่โพสพของชาวสวนย่านนี้

 

คุณธีรนันท์ ช่วงพิชิต กล่าวถึงพิธีการทำนาว่าจะเริ่มที่เดือนหก (พฤษภาคม) ซึ่งราชสำนักจัดให้มีพระราชพิธี จรดพระนังคัลแรกนาขวัญ (จรดพระนังคัล แปลว่า คันไถ เพื่อเป็นสัญลักษณ์แทนการบอกกล่าวให้กับราษฎรรู้ว่าได้ถึงฤดูกาลเพาะปลูกแล้ว

 

ร่องรอยกำแพงของโครงการบ้านจัดสรรขนาดใหญ่(หนึ่งในรูปแบบการรุกรานของชุมชนเมืองต่อบ้านสวน) ที่ถูกทิ้งร้างภายหลังวิกฤตเศรษฐกิจ พ.ศ. ๒๕๔๐

 

สวนกล้วยไม้ การเพาะปลูกและเลี้ยงกล้วยไม้ในเมืองไทยเกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๕ โดยนาย เฮนรี่ อลาบาสเตอร์ (ต้นสกุลเศวตศิลา) เป็นผู้ริเร่ม ต่อมาพระเจ้าบรมวงศ์เธอพระองค์เจ้าชายเกษมศรีศุภโยค กรมหมื่นทิวากรวงศ์ประวัติ เป็นคนไทยคนแรกที่เลี้ยงกล้วยไม้ และเมื่อปี ๒๔๖๐ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอเจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์ วรพินิต ทรงนิพนธ์ตำรากล้วยไม้ขึ้น การเลี้ยงกล้วยไม้ จึงแพร่หลายในหมู่ชนชั้นสูง กระทั้งปี ๒๔๙๓ ศ. ระพี สาคริก ได้เปิดอบรมการเพาะกล้วยไม้แก่บุคคลทั่วไป ทำให้ความนิยมเพาะเลี้ยงกล้วยไม้แพร่หลายในกรุงเทพฯ และพื้นที่โดยรอบ และเมื่อประมาณ ๓๐ ปีที่ผ่านมาความต้องการของตลาดกล้วยไม้มีมากขึ้น คนสวนย่านตลิ่งชันบางกลุ่ม เช่น บริเวณคลองบางน้อย จึงหันมาทำรังและปลูกกล้วยไม้แทน เนื่องจากได้ราคาดี ด้วยเหตุนี้พื้นที่ตลิ่งชันจึงกลายเป็นพื้นที่ปลูกกล้วยไม้ที่สำคัญแห่งหนึ่งของกรุงเทพฯไปโดยปริยาย

 

 

บรรยากาศภายในสวนกล้วยไม้ในคลองบางน้อย

 

วัดสะพาน เดิมเรียก “ วัดตะพาน ” ตั้งอยู่ริมคลองบางน้อย เป็นวัดโบราณเก่าแก่ ภายในวัดมีพระพุทธรูปหินทรายทั้งสภาพที่สมบูรณ์และที่เหลือเป็นเศษชิ้นส่วนจำนวนไม่น้อย พระพุทธรูปหินทรายดังกล่าว น่าจะสร้างขึ้นในสมัยอยุธยา สิ่งสำคัญภายในวัด ได้แก่ พระวิหารโถงขนาดเก้าห้อง มีร่องรอยของกำแพงแก้วเดิมจมดินอยู่โดยรอบ และที่แปลกคือ ทั้งตัววิหารและพระพุทธรูปอันเก่าแก่ได้หันหลังให้กับคลองบางน้อยซึ่งถือเป็นคลองเก่า ภายในวิหารได้ประดิษฐานหลวงพ่อดำ หลวงพ่อกลาง และหลวงพ่อโต อันป็นที่เคารพบูชาของชาวบ้าน

 

อาจารย์ศรีศักร วัลลิโภดม บรรยายถึงความสำคัญของวัดสะพาน ซึ่งเป็นวัดเก่าแก่ของชุมชนละแวกนี้

 

อาจารย์ศรีศักร กล่าวว่าจากสภาพของวิหาร องค์พระพุทธรูปที่พบ บริเวณโดยรอบของวิหารและวัด เชื่อว่าวัดได้ตั้งอยู่ในท้องถิ่นที่มีขนาดใหญ่ และมีวิวัฒนาการมาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ ๒๐-๒๑ ถือเป็นวัดที่เป็นศูนย์กลางของท้องถิ่น คือ เป็นวัดที่ชาวบ้านใช้ทำพิธีกรรมทางศาสนาร่วมกัน วัดในลักษณะแบบเดียวกับวัดสะพานเช่นนี้ จะพบมาในแถบลุ่มน้ำเจ้าพระยา

 

ที่วัดสะพานแห่งนี้ เมื่อราว ๓ ปีก่อน ได้เกิดตลาดน้ำขึ้นภายในวัด โดยความริเริ่มของ พ.ต.ท. สิทธิชน อังศูศาสตร์ ร่วมกับชาวบ้านในคลองบางน้อย เพื่อสร้างรายได้จากการท่องเที่ยวให้กับชาวบ้าน โดยมีผู้คนจากภายนอกให้ความสนใจมากขึ้นเรื่อยๆ แต่ปัจจุบันทางวัดสะพานไม่ให้ชาวบ้านใช้พื้นที่เพื่อการค้าอีก ตลาดน้ำวัดสะพานจึงปิดลงเมื่อเดือนเมษายน ๒๕๕๑ ที่ผ่านมา

 

บ้านดนตรีไทย “ ครูหนุ่ย ” ตั้งอยู่ภายในวัดปากน้ำฝั่งเหนือ ริมคลองบางน้อย บ้านดนตรีไทยครูหนุ่ยมีชื่อวงว่า “ วงศิษญ์พาทยโกศล ” ด้วยครูหนุ่ยเป็นศิษย์ร่ำเรียนจากบ้านพาทยโกศล หลังวัดกัลยาณมิตร อันเป็นเจ้าสำนักดนตรีไทยทางเพลง ย่านฝั่งธนบุรี ที่นักฟังเพลงวิจารณ์ว่า ออกแข็ง คม ฟังแล้วกัดหู ครูหนุ่ยได้เปิดสอนดนตรีไทยให้แก่ผู้ที่สนใจทั้งในและนอกชุมชน โดยเฉพาะเยาวชน ผู้ซึ่งสามารถช่วยสืบสานและอนุรักษ์ดนตรีไทยให้คงอยู่ได้ต่อไป

 

บ้านหัตถกรรมกรงนกดัก บริเวณที่ร่มรื่นของไม้ผลนานาพรรณ ย่านสวนตลิ่งชันจึงมีนกสวนให้เห็นมากมาย บ้างกินแมลง บ้างกินน้ำหวานจากดอกไม้ ซึ่งเท่ากับช่วยผสมเกสรของดอกไม้ ผลไม้ต่างๆอีกด้วย พี่เล็ก ช่างทำกรงดักนก แม้ไม่ใช่คนตลิ่งชันโดยกำเนิด แต่มาอาศัยและใช้ชีวิตอยู่ในย่านชุมชนวัดปากน้ำฝั่งเหนือ เป็นเวลานาน ได้เห็นชาวบ้านที่มีฝีมือทำกรงดักนกในสวน จึงมีความสนใจกอปรกับมีความสามารถในการทำเครื่องไม้ต่างๆเป็นพื้น จึงทดลองทำขึ้นบ้าง และพัฒนาขึ้นเป็นหลายรูปทรง นกที่ดักเป็นนกสวนขนาดเล็ก เช่นนกสีชมพูสวน (ปัจจุบันสีจะออกเป็นสีส้ม และตัวผู้จะมีสีสันมากกว่าตัวเมีย) นกกระติ๊ด นกปรอทหัวจุก เป็นต้น

 

 

 

ผู้ร่วมเดินทางเข้าเยี่ยมชมบ้านหัตถกรรมทำกรงนกและกรงดักนกสีชมพู

 

 

กรงนกดัก จะเป็นกรงนกที่ใช้ล่อนกอีกตัวหนึ่งเข้ามาถูกกับดักที่เตรียมไว้ โดยในกรงนกดักจะมีนกตัวหนึ่ง ซึ่งจะต้องมีเสียงที่ไพเราะ เหมาะแก่การล่อนกตัวอื่นให้เข้ามาติดกับ ลักษณะดังกล่าวจึงเป็นที่มาของคำว่า “ นางนกต่อ ”

 

ดังจะเห็นว่าบริเวณคลองบางน้อย ล้วนมีวิถีชีวิตและเรื่องราวที่หลากหลายสะสมมาเป็นเวลาช้านาน ประกอบกับการใช้ชีวิตที่เรียบง่ายของผู้คนสองฝั่งคลอง พวกเขาจึงอาศัยอยู่อย่างสันติเรื่อยมา และจากการนั่งเรือเข้าเขตคลองบางน้อยจะเห็นว่าลักษณะของคลองจะคดเคี้ยวมากกว่าคลองอื่นๆ ซึ่งถือเป็นลักษณะของคลองเก่าที่ขุดมาเป็นเวลานานแล้วนั่นเอง
 

บรรยากาศโดยรอบบริเวณวัดปากน้ำฝั่งเหนือ

 

จุดสุดท้าย ตลาดน้ำตลิ่งชัน ตั้งอยู่บริเวณคลองชักพระ เป็นตลาดน้ำที่ถูกตั้งขึ้นตามนโยบายของผู้บริหาร กรุงเทพฯ เพื่อส่งเสริมปีการท่องเที่ยวไทยตามนโยบายของรัฐปี ๒๕๓๐ เป็นตลาดน้ำแรกที่จัดตั้งขึ้นในย่านตลิ่งชัน มีการค้าขายทั้งบนโป๊ะ แพ และในเรือ โดยทำการเปิดตลาดอยู่ใกล้กับสำนักงานเขตตลิ่งชัน ในระยะแรกดำเนินการโดยกรุงเทพมหานคร แต่ตอนหลังเมื่อผู้ค้าเพิ่มมากขึ้น ชาวตลาดจึงรวมตัวกันเป็น “ ประชาคมตลาดน้ำตลิ่งชัน ” ทำหน้าที่บริหาร ออกกฎระเบียบเพื่อพัฒนาตลาดน้ำให้ยั่งยืน ตลาดน้ำตลิ่งชัน นอกจากจะขายอาหารต่างๆ แล้ว ยังมีผลิตภัณฑ์ทางการเกษตร ทั้งผัก ผลไม้ ตลอดจนไม้ดอกไม้ประดับจากท้องที่ตลิ่งชันมาจำหน่ายอีกด้วย

 

 

ลุงชวน ชูจันทร์ บอกพวกเราว่า"เด็กแถวนี้ไม่ค่อยมีใครจมน้ำตายกันหรอก เพราะว่ายน้ำเป็นกันทั้งนั้น"

และภาพเด็กน้อยกับสายน้ำก็เป็นสิ่งที่เราพบเห็นอยู่ตลอดการเดินทาง

 

การจัดงานเสวนา “ บ้านสวน : สังคมลุ่มน้ำลำคลอง ” ครั้งนี้ ได้เห็นถึงภาพรวมของวิถีชีวิต และความเป็นอยู่ของชาวสวนที่ใช้ชีวิตอยู่ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของสังคมเมืองและธรรมชาติได้อย่างลงตัว พร้อมทั้งชีวิตชาวสวนที่มีความสัมพันธ์กับแม่น้ำคูคลองมาเป็นเวลาช้านาน เช่น กรณีของลุงชวน ชูจันทร์ เป็นต้น ทั้งยังเห็นถึงสภาพภูมินิเวศ ไม่ว่าจะเป็นลักษณะของสวน คูคลอง ร่องน้ำ บ้านเรือน ตลาด และวัดวาอาราม ที่ล้วนสัมพันธ์กันไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง

 

 

"เรือ" พาหนะหนึ่งเดียวที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตของผู้คนบ้านสวนกับแม่น้ำลำคลอง

 

เจ้าหน้าที่มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ หวังเป็นอย่างยิ่งว่า การเสวนา “ บ้านสวน : สังคมลุ่มน้ำลำคลอง ” ดังกล่าวจะเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้คนในท้องถิ่น (ที่ไม่ใช่เฉพาะชาวสวนเท่านั้น) หันมาสนใจและเข้าใจ เรื่องราวทั้งนิเวศวัฒนธรรม ชีวิตวัฒนธรรม ( ประวัติความเป็นมาของพื้นที่และคน ประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ ฯลฯ) ของท้องถิ่นตน จนก่อเกิดสำนึกรักท้องถิ่นและเกิดการพัฒนาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน โดย “ คนใน ” เป็นสำคัญ

 

 

อัพเดทล่าสุด 7 มิ.ย. 2559, 16:27 น.
บทความในหมวด
ที่ตั้งมูลนิธิ ๓๙๗ ถนนพระสุเมรุ แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพฯ ๑๐๒๐๐
โทรศัพท์ ๐-๒๒๘๑-๑๙๘๘ , ๐-๒๒๘๐-๓๓๔๐ โทรสาร ๐-๒๒๘๐-๓๓๔๐
อีเมล์ Vlekprapaifoundation@gmail.com
                    
Copyright © 2011 lek-prapai.org | All rights reserved.