หน้าหลัก
เกี่ยวกับมูลนิธิ
วันเล็ก-ประไพ รำลึก
ติดต่อเรา
"จากเมืองแกลงสู่กรุงธนบุรี เรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเมืองแกลง" กิจกรรมเนื่องในวันเล็ก-ประไพ รำลึก ปีที่ ๑๖ ประจำปี พ.ศ.๒๕๖๑
บทความโดย พนมกร นวเสลา
เรียบเรียงเมื่อ 28 ธ.ค. 2561, 10:42 น.
เข้าชมแล้ว 206 ครั้ง

 

เมื่อวันที่ ๑๖-๑๘ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๑ ที่ผ่านมา มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ จัดกิจกรรม “จากเมืองแกลงสู่ธนบุรี เรียนรู้ ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเมืองแกลง” ขึ้น เนื่องในวันเล็ก-ประไพ รำลึก ปีที่ ๑๖ นับเป็นปีที่ ๒ ที่มีการจัดกิจกรรมโดยการนำเยาวชนจาก อำเภอแกลง จังหวัดระยอง มาร่วมทำกิจกรรมเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของตนเอง ในการนี้ร่วมมือกับ “โรงเรียนแกลง วิทยสถาวร” และ “กลุ่มรักษ์เขาชะเมา” นำเยาวชนทั้งสองแห่งมาทัศนศึกษาในพื้นที่ฝั่งธนบุรี กรุงเทพฯ และพื้นที่ลุ่มน้ำประแส อำเภอแกลง จังหวัดระยอง มีจุดประสงค์เพื่อสร้างการเรียนรู้และความเข้าใจประวัติศาสตร์กรุงธนบุรีและรัชกาลบ้านเมืองในสมเด็จพระเจ้า ตากสินฯ นอกเหนือจากการเรียนในตำราหรือหลักสูตรจากกระทรวงศึกษา ด้วยวิธีการลงพื้นที่ตามสถานที่สำคัญต่างๆ ของฝั่งธนบุรี ผ่านการเรียนรู้ภูมิวัฒนธรรม ตลอดจนประวัติศาสตร์จากหลักฐานทางโบราณคดีที่ปรากฏ รวมทั้งประวัติศาสตร์ท้องถิ่นในพื้นที่อำเภอ แกลง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพระราชประวัติสมเด็จพระเจ้าตากสินและความเชื่อมโยงระหว่างเมืองแกลงกับเมืองธนบุรี การจัดงานครั้งนี้มีเยาวชนและอาจารย์จากโรงเรียนแกลง วิทยสถาวร จำนวน ๒๓ คน และเยาวชนจากกลุ่มรักษ์เขาชะเมา จำนวน ๙ คน เข้าร่วมกิจกรรม

 

ลำดับกิจกรรมในปีนี้จัดขึ้น ๓ วัน แบ่งเนื้อหาเรื่องกรุงธนบุรี ๒ วันแรก และเนื้อหาเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเมืองแกลง ๑ วัน โดยภาพรวมจากเนื้อหาทั้งสองส่วนของโครงการมีสาระสำคัญ ดังนี้

 

 

มอง “ธนบุรี” ที่ต่างไปจากตำราเรียน

ในช่วงวันที่ ๑๖-๑๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๑ มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ นำเยาวชนและอาจารย์ที่เข้าร่วมโครงการมาทัศนศึกษา ฝั่งธนบุรี เริ่มด้วยการสักการะอนุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ณ วงเวียนใหญ่ เพื่อความเป็นสิริมงคลพร้อมทั้งรับฟังที่มาของอนุสาวรีย์แห่งนี้โดยการบรรยายของวิทยากรจากมูลนิธิฯ จากนั้นจึงเป็นการเรียนรู้ประวัติศาสตร์กรุงธนบุรี-สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชจากสถานที่สำคัญ ได้แก่ พระราชวังเดิมและป้อมวิไชยประสิทธิ์, วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร (วัดแจ้ง), ศาลเจ้าเกียงอันเกง ศาลเจ้าของชาวจีนฮกเกี้ยน, วัดหงส์รัตนาราม ราชวรวิหาร (วัดหงส์), มัสยิดต้นสน (กุฎีใหญ่), วัดโมลีโลกยาราม ราชวรวิหาร (วัดท้ายตลาด), วัดอินทารามวรวิหาร (วัดบางยี่เรือใต้) และวัดราชคฤห์วรวิหาร (วัดบางยี่เรือเหนือ)

 

 

การนำชมและทัศนศึกษาในสถานที่ต่างๆ นี้ได้สร้างความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับประวัติศาสตร์กรุงธนบุรี-สมเด็จ พระเจ้าตากสินมหาราช ในหลายแง่มุมให้แก่ผู้เข้าร่วมโครงการมากขึ้น ประการแรกเป็นการนำเสนอพัฒนาการเมืองธนบุรีตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ผ่านสภาพทางภูมิศาสตร์และการจัดการในประเด็นสภาพเส้นทางลำน้ำเจ้าพระยาเดิม, การขุดคลองลัดในสมัยกรุงศรีอยุธยาบริเวณเมืองบางกอก (ธนบุรี), ตำแหน่งที่ตั้งของป้อมวิไชยเยนทร์หรือป้อมเมืองบางกอกกับความสำคัญในฐานะเมืองหน้าด่าน, การสร้างบ้านแปงเมืองสองฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาในสมัยกรุงธนบุรี, ตำแหน่งสถานที่สำคัญในเมืองธนบุรี เป็นต้น นำเสนอผ่านการเดินทางไปชมพื้นที่จริงและใช้สำเนาแผนที่จารชนสายลับพม่า กับแผนที่เก่าในสมัยรัชกาลที่ ๕ ประกอบการบรรยายสืบเนื่องจากปัจจัยทาง ภูมิศาสตร์เป็นการนำเสนอความหลากหลายและการตั้งถิ่นฐานของกลุ่มชาติพันธุ์ในย่านต่างๆ ที่สอดคล้องกับสภาพพื้นที่ เช่น กลุ่มชาวมุสลิมบริเวณคลองบางกอกใหญ่หรือคลองบางหลวง กลุ่มชาวจีนบริเวณกุฎีจีน

 

วิทยากรอธิบายภาพรวมของกรุงธนบุรีผ่านแผนที่จารชนสายลับพม่า

 

นอกเหนือจากสาระความรู้จากการบรรยายและนำชมแล้ว ผู้เข้าร่วมกิจกรรมยังได้เห็นโบราณวัตถุสมัยธนบุรีจัดแสดง ณ ที่พระราชวังเดิม และไปเยี่ยมชมนิทรรศการ “๒๕๐ ปี กรุงธนบุรีศรี มหาสมุทร” ซึ่งเป็นนิทรรศการของกรมศิลปากรจัดขึ้น ณ โถงล่าง อาคารหอสมุดแห่งชาติเทเวศร์ ภายในงานจัดแสดงหลักฐานทางเอกสารและโบราณวัตถุ ได้แก่ ตู้พระธรรมลายรดน้ำเครื่องถ้วย สมุดภาพไตรภูมิฉบับหลวง สมุดไทยดำเรื่องรามเกียรติ์ พระสมุดกฎ ทรงถวายพระราชาคณะให้ถวายพระพรเตือน เป็นต้น

 

ถัดจากนั้นได้เข้าชม “พระแท่นไม้จำหลักลาย” โบราณวัตถุชิ้นสำคัญจากท้องถิ่นเมืองแกลง ที่เชื่อกันว่าเดิมเป็นที่ประทับพระเจ้าตากฯ เคยเก็บรักษาไว้ ณ วัดราชบัลลังก์ประดิษฐาราม อำเภอแกลง จังหวัดระยอง ปัจจุบันเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร โดยมีคุณนิตยา กนกมงคล ผู้อำนวยการพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร ให้การต้อนรับ

 

เยาวชนจากอำเภอแกลงเข้าชม พระแท่นประทับที่ได้จากวัดราชบัลลังก์ฯ ณ พช.พระนคร กรุงเทพฯ

 

ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเมืองแกลง : ประวัติศาสตร์จากภายในและมีชีวิต

วันที่ ๑๘ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๑ เป็นกิจกรรมสร้างองค์ความรู้ทางประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ให้กับผู้เข้าร่วมโครงการฯ เพื่อก่อให้เกิดความเข้าใจความเป็นมาของสังคมและวัฒนธรรมในอำเภอแกลง รวมทั้งตระหนักถึงความสำคัญของเมืองแกลงในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ชาติที่ไม่มีการเรียนการสอนในห้องเรียน

 

มุ่งเน้นผลจากการศึกษาเรื่องของภูมิวัฒนธรรมเมืองแกลง เป็นเครื่องมือหลักในการทำความเข้าใจพัฒนาการของเมืองแกลง การ จัดกิจกรรมส่วนนี้ได้รับความอนุเคราะห์รถราง จากเทศบาลตำบลเมืองแกลง นำคณะผู้เข้าร่วมกิจกรรมเดินทางไปยังสถานที่สำคัญในพื้นที่อำเภอแกลง

 

ส.ท.มงกุฎ เจริญพร สมาชิกเทศบาลตำบลปากน้ำประแสร์ให้การต้อนรับ และบรรยายประวัติชุมชนปากน้ำประแส

 

ได้แก่ วัดโพธิ์ทอง-บ้านดอนเค็ด ที่ตั้งเมืองแกลงช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์, ตลาดสามย่าน ที่ตั้งเมืองแกลงภายหลังปี พ.ศ. ๒๔๕๑, แล้วจึงพาคณะเดินทางตามแนวเส้นทางเกวียนเดิมริมขอบพื้นที่ที่นาของบ้านทะเลน้อย ผ่านบ้านหนองเขาควายหัก บ้านวังหว้า บ้านเนิน ทราย บ้านเนินฆ้อ และตัดเข้าบ้านถนนกระเพรา ไปยังวัดสมมติเทพฐาปนาราม (วัดแหลมสน) วัดที่รัชกาลที่ ๕ มีพระราชดำริให้สร้างวัดขึ้น ณ ปากน้ำประแส, วัดตะเคียนงาม ชมต้นตะเคียน ในอดีตเป็นหนึ่งในไม้ขึ้นชื่อของลุ่มน้ำประแส ในสมัยรัชกาลที่ ๔ รัฐส่วนกลางได้เกณฑ์คนหัวเมืองภาคตะวันออกตัดไม้จากเมืองแกลงทำเรือพระราชพิธี, ตลาดปากน้ำประแส อดีตเมืองท่าศูนย์กลางการค้าและการประมงของลุ่มน้ำประแสโดยมีวิทยากร ส.ท.มงกุฏ เจริญพร สมาชิกเทศบาลตำบลปากน้ำประแสเป็นผู้ให้การบรรยาย, วัดดอนมะกอกล่าง เป็นจุดท่าเรือข้ามฟากแม่น้ำประแสที่สำคัญบนเส้นทางเกวียนระหว่างตลาดสามย่าน กับตลาดประแส, วัดทุ่งควายกิน อดีตวัดกลางทุ่งที่ปรากฏหลักฐานการก่อสร้างอุโบสถในช่วงปลายรัชกาลที่ ๕ ถึงต้นรัชกาลที่ ๖

 

และมาสิ้นสุดที่วัดราชบัลลังก์ประดิษฐารามที่มีเรื่องราวเกี่ยวกับพระราชประวัติสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช และได้ชมตั่งเล็กอีกหนึ่งชิ้น ซึ่งเป็นตั่งวางเท้าลวดลายล้อกันกับพระแท่นบัลลังก์ น่าจะทำขึ้นคู่กับพระแท่นไม้จำหลักลายที่เก็บรักษาไว้อยู่ที่ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร กรุงเทพฯ โดยมีวิทยากร คือ คุณบุญมี จำเนียร คุณสุทธิ ช่างเหล็ก ไวยาวัจกรวัดราชบัลลังก์ฯ เป็นผู้บรรยาย  ตลอดเส้นทางในอำเภอแกลงจึงมิใช่แค่การไปดูหลักฐานทางโบราณคดีเพียงอย่างเดียวเท่านั้นแต่ยังเป็นการทำความเข้าใจสภาพแวดล้อมและเรียนรู้สภาพสังคมและวัฒนธรรมของผู้คนด้วยเช่นกัน

 

พิธีมองเกียรติบัตรโดยนายเอกบรรจง บุญผ่อง ผอ.โรงเรียนแกลง วิทยสถาวร ณ วัดราชบัลลังก์ประดิษฐาราม

 

กิจกรรมนี้จัดขึ้นเพื่อสร้างองค์ความรู้ทางประวัติศาสตร์ท้องถิ่นที่เชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์ชาติ ระหว่างเมืองแกลงกับเมืองธนบุรี ในช่วงสมัยกรุงธนบุรีเปิดมุมมองที่ต่างไปจากการเรียนในตำรา วิเคราะห์และทำความเข้าใจเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ผ่าน การนำชมตามสถานที่สำคัญต่าง ๆ ทั้งในเมืองธนบุรีและเมืองแกลงที่ปรากฏหลักฐานทางโบราณคดี การใช้แผนที่ คำบอกเล่าจากวิทยากร ท้องถิ่น นับว่าเป็นการสร้างองค์ความรู้ใหม่ๆ แก่ผู้เข้าร่วมกิจกรรม ทั้งมุมมองในประวัติศาสตร์ชาติและการทำความเข้าใจท้องถิ่นของ ตนเองให้แก่ผู้เข้าร่วมโครงการฯ ได้เข้าใจประวัติศาสตร์กรุงธนบุรี และประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเมืองแกลงอย่างรอบด้านมากขึ้น

 

ขอขอบคุณ

หน่วยงาน/สถานที่

กลุ่มรักษ์เขาชะเมา, ชุมชนตลาดปากน้ำประแส, มูลนิธิอนุรักษ์โบราณ สถานในพระราชวังเดิม กองบัญชาการกองทัพเรือ, โรงเรียนแกลง “วิทยสถาวร” อำเภอแกลง จังหวัดระยอง, วัดดอนมะกอกล่าง, วัดตะเคียนงาม, วัดทุ่งควายกิน, วัดโพธิ์ทองพุทธาราม, วัดโมลีโลกยา รามราชวรวิหาร, วัดราชคฤห์วรวิหาร, วัดราชบัลลังก์ประดิษฐาราม, วัดสมมติเทพฐาปนาราม, วัดหงส์รัตนาราม, วัดอินทารามวรวิหาร, วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร, ศาลเจ้าเกียงอันเกง

 

วิทยากรท้องถิ่น

คุณบุญมี จำเนียร, ส.ท.มงกุฏ เจริญพร, คุณสุทธิ ช่างเหล็ก

 

วันเล็ก-ประไพ รำลึก ครั้งที่ ๑๖ : จดหมายข่าวมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ ฉ.๑๒๐ (ต.ค.-ธ.ค.๒๕๖๑)

 

อัพเดทล่าสุด 28 ธ.ค. 2561, 10:42 น.
บทความในหมวด
ที่ตั้งมูลนิธิ ๓๙๗ ถนนพระสุเมรุ แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพฯ ๑๐๒๐๐
โทรศัพท์ ๐-๒๒๘๑-๑๙๘๘ , ๐-๒๒๘๐-๓๓๔๐ โทรสาร ๐-๒๒๘๐-๓๓๔๐
อีเมล์ Vlekprapaifoundation@gmail.com
                    
Copyright © 2011 lek-prapai.org | All rights reserved.