หน้าหลัก
เกี่ยวกับมูลนิธิ
วันเล็ก-ประไพ รำลึก
ติดต่อเรา
"งานตรอกใต้ ของอาจารย์อคิน (ม.ร.ว.อคิน รพีพัฒน์)"
บทความโดย วลัยลักษณ์ ทรงศิริ
เรียบเรียงเมื่อ 26 เม.ย. 2559, 14:52 น.
เข้าชมแล้ว 7461 ครั้ง

       

 

"งานตรอกใต้ ของอาจารย์อคิน (ม.ร.ว.อคิน รพีพัฒน์)" เป็นการศึกษาชุมชนแออัดหรือสลัมเป็นวิทยานิพนธ์ทางมานุษยวิทยาปริญญาเอก ราว พ.ศ.๒๕๑๑ - ๒๕๑๒ หลังจากตรอกใต้ถูกไฟไหม้ ก็กลายเป็นกรณีพิพาทระหว่างวัดญวน สะพานขาว (วัดสมนาณัมบริหาร) ที่อ้างอิงเรื่องการรับพระราชทานที่ดินในรัศมีของแนวคลองหรือคูน้ำล้อมรอบกับที่ภายนอก ตรอกใต้อยู่บนคูน้ำที่ตื้นเขินพอดี เดี๋ยวนี้กลายเป็นที่วัด ปลูกตึกแถวให้เช่า ส่วนด้านหน้าติดถนนก็เป็นที่ทรัพย์สินไป คงแบ่งกันลงตัวคราวนั้น

 

    

 

แต่คนที่อยู่อาศัยบางคนยังสืบเนื่องมาจากตรอกใต้มีอยู่อีกจำนวนไม่น้อย อย่างน้อยก็พี่กุ้งคนพาเราเดินในตรอกวัดญวน-คลองลำปัก ที่ยังมีอาชีพปูกระเบื้องเหมือนเนตรหรือคุณมงคล ที่อาจารย์สืบว่าอาชีพรับเหมาปูกระเบื้องนี้อาจจะสืบมาครั้งเอาช่างกรรมกรมาปูพื้นพระที่นั่งอนันตสมาคม มาจนถึงโรงหนังคิงส์ที่เคยเป็นวังบูรพาภิรมย์เดิมได้ทีเดียว พวกเขาถมคูคลองน้ำและสร้างบ้านลงบนคลองนั่นแหละ จนเดี๋ยวนี้แนวชุมชนก็คือที่ว่างที่เคยเป็นลำคลองเมื่อก่อนนั่นเอง

 

 

อาจารย์บอกว่า ครั้งหนึ่งตรอกใต้ได้ชื่อว่าเป็นที่เสื่อมโทรมที่สุดของกรุงเทพฯ ในยุคนั้นทีเดียว เราคิดว่าที่อาจารย์บรรยายดูเหมือนจะพอมีพื้นที่สำหรับนั่ง กินโอเลี้ยงกาแฟอยู่บ้าง แต่ตรอกวัดญวน-คลองลำปักเดี๋ยวนี้แม้แต่พื้นที่จะหายใจยังอึดอัด ทางเดินยาวสุดกู่แคบเสียจนแทบจะต้องเบี่ยงตัวหลบหากสวนทางกัน และบางแห่งก็มืดมิดเพราะหลังคาที่ทับซ้อน และที่ต่างกันมากคือตรอกใต้ในสมัยนั้นยังไม่มียาเสพติด แต่ที่เราพบนี้เดินดมถุงกาวเมาไปมาอยู่คนสองคน

 

หลังจากคุยเรื่องตรอกใต้ อาจารย์มีนัดกับเราจะคุยกันเรื่องวังโน้นวังนี้ ถามถึงวังของกรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ แม้อาจารย์จะเป็นหลายคนโตแต่ก็ไม่ทัน ท่านสิ้นเสียก่อนที่อาจารย์จะเกิด วังที่ริมคลองผดุงฯ ตรงวิทยาเขตเทเวศร์นั้น อาจารย์ไม่เคยอยู่ แต่ไปเกิดที่วังฝ่ายท่านแม่ของกรมหมื่นจันทบุรีสุรนาถ อาจารย์บอกว่าจำอะไรไม่ได้เลย เพราะไปตามท่านพ่อที่เป็นผู้พิพากษาหัวหน้าศาลไปอยู่เสียทางใต้จน ๕ ขวบ พูดใต้คล่องแคล่วกลับมาเท่านั้นเอง

 

ท่านเกิดในช่วงเปลี่ยนแปลงการปกครองแล้ว เห็นภาพผ่านการตกและการขึ้นของวังต่างๆ อย่างชัดเจน แม้แต่วังในฝ่ายตระกูลของท่านเอง อาจารย์ก็เล่าเหมือนเป็นเหตุปกติของชีวิตที่มีและหมดไปเพราะเหตุใดบ้าง

 

 

อาจารย์บอกว่าคิดอยากจะเขียนเรื่องพวกนี้ไว้เหมือนกันแต่จากการไปเดินย่านเก่าที่มีสภาพแออัดจนถูกมองว่าเป็นสลัมในกรุงเทพฯ มาหลายแห่งแล้ว ก็เห็นว่าช่างแตกต่างจริงๆ กับพื้นที่ชุมชนวัดญวนสะพานขาว-คลองลำปัก คลองแห่งนี้เคยเป็นคลองจริงๆ กว้างราวเรือกลับลำได้ นำ้เคยใสว่ายเล่นอยู่ข้างวัดญวน

 

 

วัดณวนสะพานขาว (วัดสมนาณัมบริหาร)

 

เรื่องของชุมชนที่วัดญวน สะพานขาวสืบเนื่องจากราว พ.ศ. ๒๓๗๖ รัชกาลที่ ๓ ในศึกญวน เจ้าพระยาบดินทร์เดชายกทัพได้ครัวญวนพวกที่ถือพุทธศาสนาพวกหนึ่ง ก็ได้โปรดเกล้าฯ ให้ไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่จังหวัดกาญจนบุรี ส่วนพวกญวนที่ถือศาสนาคริสตังให้ไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่สามเสน ในสมัยรัชกาลที่ ๕ ได้พระราชทานพื้นที่ให้ญวนที่อยู่เมืองกาญจนบุรี มาตั้งบ้านเรือนอยู่ที่ริมคลองผดุงกรุงเกษม คือ วัดญวนสะพานขาวในปัจจุบัน พื้นที่มีคูล้อมรอบชัดเจน และเคยรกด้วยต้นไม้ร่มครึ้ม ทุกวันนี้นอกจากพระสงฆ์ในนิกายแบบอนัมนิกายแล้วก็มีเพียงฐานรอบเจดีย์ประดิษฐานรอยพระพุทธบาทที่มีร่องรอยการบรรจุอัฐิของคนเชื้อสายญวนอยู่เท่านั้น  

 

ที่มา : จากเพจ facebook สร้างประวัติศาสตร์สังคมย่านเมืองเก่ากรุงเทพฯ วันที่ ๖ ก.ค. ๒๕๕๘

อัพเดทล่าสุด 3 พ.ค. 2561, 14:52 น.
บทความในหมวด
ที่ตั้งมูลนิธิ ๓๙๗ ถนนพระสุเมรุ แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพฯ ๑๐๒๐๐
โทรศัพท์ ๐-๒๒๘๑-๑๙๘๘ , ๐-๒๒๘๐-๓๓๔๐ โทรสาร ๐-๒๒๘๐-๓๓๔๐
อีเมล์ Vlekprapaifoundation@gmail.com
                    
Copyright © 2011 lek-prapai.org | All rights reserved.